بلاک‌چین سازمانی دوباره از دل مرگ برمی‌خیزد

با بهبود مقیاس‌پذیری، ابزارهای حریم خصوصی و نقدینگی درون‌زنجیره‌ای، شاید کسب‌وکارها سرانجام زیرساخت لازم را برای عملی‌کردن بلاک‌چین سازمانی در اختیار داشته باشند.

دیدگاهی از پل برودی، بنیان‌گذار و مدیرعامل Nightfall Networks

شرکت Pets.com را به یاد دارید؟ این شرکت با جذب ۱۱۰ میلیون دلار از آمازون و دیگران، کسب‌وکاری راه انداخت که در آن مردم اسباب‌بازی حیوانات خانگی و غذای سگ را به‌صورت آنلاین سفارش می‌دادند. شرکت شکست خورد و از میان رفت و همه درس مهمی گرفتند: نمی‌توان یک کیسه غذای سگ ۲۳کیلویی را با هزینه‌ای سودآور تا دم خانه مشتری فرستاد.

اد باوم، کارآفرین حوزه خرده‌فروشی آنلاین، در نوشته‌ای در سال ۲۰۰۱ برای بررسی دلایل شکست شرکت پرسید: آیا در طرح کسب‌وکار Pets.com فرض شده بود که وسیله‌ای برای انتقال آنی اختراع می‌شود تا کیسه‌های غذای حیوانات خانگی را بدون هزینه ارسال جابه‌جا کند؟

در این رابطه بخوانید‌ : دنک شاردینگ (Danksharding) و پروتو دنک شاردینگ (proto-danksharding) چیست؟

خواهش می‌کنم، هر کاری می‌کنید، این را با کارکنان Chewy در میان نگذارید؛ شاید هنوز متوجه نشده باشند که مدل کسب‌وکارشان جواب نمی‌دهد. Chewy در تازه‌ترین سال مالی خود از فروش ۱۲.۶ میلیارد دلاری و سود خالص ۲۲۳ میلیون دلاری خبر داد.

درس واقعی Pets.com این نبود که فروش غذای سگ ایده بدی است؛ بلکه این بود که آن ایده پیش از فراهم‌شدن زیرساخت‌های لجستیکی، عادت‌های مشتریان و اقتصاد واحد لازم برای موفقیتش مطرح شده بود. همان‌طور که ماجرای اسباب‌بازی‌های جویدنی و غذای سگ چنین بود، شاید داستان بلاک‌چین‌های سازمانی هم همین باشد.

صنعت رمزارزها در مجموع احتمالاً بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳ به همان اندازه‌ای که Pets.com سرمایه را به باد داد، پول سوزاند؛ شاید حتی بیشتر. اما ده‌ها شرکتی که برای عرضه بلاک‌چین سازمانی تلاش کردند، توهمی نداشتند؛ فقط زودتر از موعد اقدام کردند.

چرا کسب‌وکارها به بلاک‌چین‌های سازمانی نیاز دارند؟

دست‌کم در نگاه اول، فهم جذابیت راهکارهای بلاک‌چین سازمانی دشوار نیست. تقریباً همه سامانه‌های سازمانی امروزی معمولاً در مرز میان شرکت‌ها دچار مشکل می‌شوند. این مشکلات دو شکل دارند: شکل اول، همان مشکل قدیمی و اصلی است؛ اطلاعات همکاری میان شرکت‌ها مدام از همگامی خارج می‌شود.

در چنین دنیایی، سامانه‌های فناوری اطلاعات شرکت‌ها جزیره‌هایی جدا از هم هستند که از طریق پیام‌های متنی دیجیتال و صفحه‌گسترده‌های ایمیلی، به‌صورت غیرهم‌زمان با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. راه‌اندازی این روش ارزان و آسان است، البته اگر مشکلی نداشته باشید که اطلاعاتتان همیشه کمی نادقیق باشد. شکل دوم، یکپارچه‌سازی اختصاصی و پرهزینه‌ای است که در لحظه انجام می‌شود. رهبران قدرتمند صنعت، مؤدبانه از تأمین‌کنندگان و شرکای کلیدی خود می‌خواهند به شبکه‌های بسته و همیشه‌فعال آن‌ها بپیوندند.

Chewy در تازه‌ترین سال مالی خود ۲۲۳ میلیون دلار سود خالص گزارش کرد. منبع: Chewy

این روش‌ها بسیار پرهزینه‌اند، اما عملکرد خوبی دارند و همه را به نوعی سندرم استکهلمِ کسب‌وکار دچار می‌کنند؛ وضعیتی که در آن کم‌کم جامعیت و کارآمدیِ آن چنگال دیجیتالی را تحسین می‌کنید که در آن گرفتار شده‌اید. بلاک‌چین‌ها مسیر بهتری پیشنهاد می‌کردند: اطلاعات و منطق کسب‌وکارِ مشترک در سراسر یک اکوسیستم باز؛ با تمام مزایای یک سامانه اختصاصی از نظر مشاهده‌پذیری و کارایی در لحظه، اما بدون وابستگی انحصاری به آن.

حدود سال ۲۰۱۷، این ایده به‌وضوح ایده خوبی به نظر می‌رسید. سرمایه‌گذاری‌ها سرازیر شدند، کنسرسیوم‌ها شکل گرفتند، بیانیه‌های مطبوعاتی نوشته و منتشر شدند و بعد تقریباً همه‌چیز شکست خورد و از میان رفت. TradeLens، We.Trade، Contour، B3i، ASX Chess و Everledger؛ همگی در عرض چند سال آمدند و رفتند. با اینکه جزئیات هرکدام از این ماجراها تفاوت‌های زیادی دارد، وجه مشترک بیشترشان این بود: برای جبران نبودِ حریم خصوصیِ بومی در بلاک‌چین‌ها، ناچار بودند کارهایی غیرطبیعی انجام دهند.

شرکت‌ها به حریم خصوصی نیاز دارند، نه شفافیت

هیچ شرکتی نمی‌خواهد رقیبانش جزئیات فعالیت‌های آن را ببینند. در بیشتر موارد، این موضوع به ساخت یک زنجیره خصوصی یا مجاز و سپس انجام کارهای زیادی خارج از چارچوب معمول بلاک‌چین یا درون آن برای حفظ محرمانگی اطلاعات منجر شد. نتیجه، همواره کند و پرهزینه بود و نتوانست به پذیرش گسترده برسد.

نمی‌توان شدت نابودی شرکت‌ها و استارتاپ‌هایی را که برای عملی‌کردن بلاک‌چین سازمانی تلاش کردند، دست‌کم گرفت. یک جست‌وجوی سریع در وب و منابع تاریخی، ۱۸ نمونه متفاوت را نشان داد که بعضی از آن‌ها شناخته‌شده بودند. بسیاری از این شرکت‌ها پشتیبانان بزرگی داشتند؛ از بانک‌های مهمی مانند دویچه‌بانک و HSBC گرفته تا شرکت‌های فناوری مانند IBM. والدین خوش‌نام و برندهای بزرگ هم کمکی نکردند؛ حریم خصوصی کار نکرد و نتیجه ناامیدکننده بود.

همچنین بخوانید : نظریه گام تصادفی چیست؟ کاربرد آن در بازار ارزهای دیجیتال

آن معدود شرکت‌هایی که از این ماجرا جان سالم به در برده‌اند، خود را از زنجیره جدا کرده‌اند؛ نمایش بلاک‌چینی را کنار گذاشته و به مدل کلاسیک نرم‌افزار به‌عنوان خدمت (SaaS) برگشته‌اند. بسیاری از شرکت‌هایی که این سامانه‌های سازمانیِ مجاز را آزمایش کردند، با یک برداشت روشن از تجربه‌شان بیرون آمدند: بلاک‌چین را امتحان کردیم؛ کار نکرد. این تأسف‌بار است، چون امروز همه‌چیز فرق کرده است.

بلاک‌چین‌های امروزی مقیاس‌پذیر، خصوصی و نقدشونده‌اند

بلاک‌چین‌ها مقیاس‌پذیر شده‌اند. اتریوم در سال ۲۰۲۰ روزانه یک میلیون تراکنش پردازش می‌کرد و وقتی تقاضا بالا می‌رفت، هزینه هر تراکنش گاهی به ۳۰ تا ۵۰ دلار می‌رسید. امروز بیشتر تراکنش‌ها با هزینه‌ای کمتر از یک سنت انجام می‌شوند و ظرفیت شبکه در حال افزایش به‌سوی میلیاردها تراکنش در روز است. دیگر کسی از سه‌گانه ناممکن حرف نمی‌زند. اتریوم هم غیرمتمرکز است و هم مقیاس‌پذیر.

حریم خصوصی هم تغییر کرده است. هرچند تنظیم پیش‌فرض هنوز خصوصی نیست، امروز طیف گسترده‌ای از ابزارها و سامانه‌های حفظ حریم خصوصی در دسترس‌اند؛ از استخرهای خصوصی گرفته تا رول‌آپ‌های دانش صفر و زنجیره‌هایی با حریم خصوصی کامل. علاوه بر این، اتریوم در حال توسعه مجموعه‌ای از ابزارهاست که عناصر پایه‌ای حریم خصوصی را در سطوح مختلف شبکه اضافه می‌کنند. نتیجه این است که اکنون می‌توان عملیات کسب‌وکار را در مقیاس وسیع و با سطح بالایی از حریم خصوصی اجرا کرد.

و در نهایت، پول در میان است. همه‌چیز در حال انتقال به درون‌زنجیره است. نهادهای ناظر در سراسر جهان استفاده از استیبل‌ کوین‌ها را تأیید کرده‌اند و نتیجه آن، موجی عظیم از نقدینگی بوده است؛ به‌طوری‌که حجم تراکنش‌ها در ماه ژوئن به نزدیک ۱.۸ تریلیون دلار رسید. اگر مزایای عملیاتی بلاک‌چین‌ها را با مزایای مالی آن‌ها ترکیب کنیم، به چیزی می‌رسیم که شرکت‌ها پیش از این واقعاً در اختیار نداشته‌اند: یک اکوسیستم واحد که در آن نه‌تنها می‌توان دارایی‌ها را خرید، فروخت و جابه‌جا کرد، بلکه می‌توان بابت آن‌ها نیز پول دریافت کرد.

حجم تعدیل‌شده تراکنش‌های استیبل‌کوین در ماه ژوئن کمی کمتر از ۱.۸ تریلیون دلار بود. منبع: Visa

بازده سرمایه‌گذاری هرکدام از اجزای این معادله به‌تنهایی بالاست. ترکیب آن‌ها می‌تواند مزایایی عظیم ایجاد کند. حتی شرکای شرکت McKinsey دریافته‌اند که ابزارهای زنجیره تأمین دیجیتال می‌توانند از طریق برنامه‌ریزی بهتر، کاهش ۳۵ تا ۷۵ درصدی موجودی انبار را امکان‌پذیر کنند.

برآورد محتاطانه‌تر من، بر اساس تجربه‌ام در این حوزه، این است که کنارگذاشتن زنجیره‌های فعلیِ صفحه‌گسترده‌ها و پیام‌های تبادل الکترونیکی داده (EDI)، به شرکت‌ها اجازه می‌دهد بیشتر زنجیره‌های تأمین خود را با حدود ۲۰ درصد موجودی کمتر و در عین حال با همان سطح خدمات اداره کنند. این میزان، در بیشتر صنایع، به معنای آزادشدن میلیاردها دلار سرمایه در گردش است.

از آن هم بهتر می‌شود. قراردادهای هوشمند، زمان لازم برای اجرای بسیاری از مفاد قراردادهای تجاری را از چند روز به چند دقیقه کاهش می‌دهند و هزینه‌های اداری را به نصف می‌رسانند. مایکروسافت فرایند انتقال شبکه بازی Xbox به قراردادهای هوشمند را برای مدیریت حق امتیازها آغاز کرد و زمان دسترسی به صورت‌حساب‌های ماهانه حق امتیاز را از ۴۵ روز به چهار دقیقه کاهش داد؛ آن هم در حالی که روزانه بیش از دو میلیون تراکنش را مدیریت می‌کرد.

و وقتی موجودی کالا، قراردادها، سفارش‌های خرید و صورت‌حساب‌ها را درون‌زنجیره داشته باشید، می‌توانید مستقیماً به سراغ سرمایه در گردش هم بروید. وقتی بتوانید ثابت کنید سفارش خریدتان از طرف یک خریدار معتبر صادر شده است، می‌توانید با هزینه کمتری به اعتبار دسترسی پیدا کنید. و وقتی دید کاملی از موجودی و وضعیت تحویل داشته باشید، می‌توانید مطالبات را فوراً و به‌شکل کارآمد تنزیل کنید. فرصت‌ها و بازده بالقوه چشمگیرند. موارد استفاده روشن‌اند. وقت آن رسیده که دوباره تلاش کنیم.