شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

شاخص قیمت تولیدکننده PPI تغییرات قیمت‌ها را از دیدگاه فروشندگان و تولید کنندگان بررسی می‌کند و پیش از آنکه تورم به مصرف‌کنندگان برسد، تصویری از روند آن ارائه می‌دهد.

نکات کلیدی

• شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) معیاری برای سنجش تورم در سطح عمده‌فروشی است؛ در مقابل، شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) تغییرات قیمت‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که مصرف‌کنندگان می‌پردازند.
  این شاخص هر ماه توسط اداره آمار کار آمریکا (BLS) منتشر می‌شود.
  شاخص‌های PPI بر اساس محصولات و خدمات، صنایع و هویت اقتصادی خریداران محاسبه می‌شوند و از آن‌ها برای تعیین تغییرات ماهانه کلی شاخص قیمت تولیدکننده در بخش تقاضای نهایی استفاده می‌شود.
  این شاخص‌ها تغییر قیمت‌ها در قراردادهای خصوصی را بر مبنای قیمت نهاده‌های موردنیاز تأمین‌کنندگان محاسبه می‌کنند.
  از شاخص PPI می‌توان برای رصد تغییرات قیمت در بازه‌های زمانی مختلف، از جمله ماهانه، فصلی و سالانه، استفاده کرد.

شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) چیست؟

شاخص قیمت تولیدکننده (Producer Price Index یا PPI) معیاری برای سنجش تورم در سطح عمده‌فروشی است. این شاخص از هزاران زیرشاخص تشکیل شده که قیمت‌های دریافتی تولیدکنندگان را بر اساس صنعت و گروه محصولات اندازه‌گیری می‌کنند. شاخص PPI هر ماه توسط اداره آمار کار آمریکا (BLS) منتشر می‌شود.

شاخص PPI با شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) تفاوت دارد. CPI تغییرات قیمت کالاها و خدماتی را اندازه‌گیری می‌کند که مصرف‌کنندگان برای خرید آن‌ها می‌پردازند.

در این رابطه بخوانید‌ : ارز دیجیتال پپه (PEPE) چیست؟

شاخص قیمت تولیدکننده چگونه عمل می‌کند؟

شاخص PPI تورم یا در مواردی کاهش تورم را از دیدگاه تولیدکننده کالا یا عرضه‌کننده خدمات اندازه‌گیری می‌کند.

روند قیمت‌ها در سطح تولیدکننده و مصرف‌کننده معمولاً نمی‌توانند برای مدت طولانی از یکدیگر فاصله بگیرند. زیرا قیمت‌هایی که تولیدکنندگان پرداخت می‌کنند، تأثیر زیادی بر قیمت نهایی کالاها و خدمات برای مصرف‌کنندگان دارند و برعکس، تغییرات قیمت در سطح مصرف‌کننده نیز می‌تواند بر تولیدکنندگان اثر بگذارد.

بااین‌حال، در کوتاه‌مدت ممکن است نرخ تورم در سطوح عمده‌فروشی و خرده‌فروشی متفاوت باشد. هزینه‌های توزیع، مالیات‌های دولتی و یارانه‌ها از جمله عواملی هستند که می‌توانند این اختلاف را ایجاد کنند.

اداره آمار کار آمریکا شاخص PPI را به همراه زیرشاخص‌های مربوط به صنایع و محصولات، در هفته دوم ماه پس از تاریخ مرجع نظرسنجی منتشر می‌کند.

این شاخص بر اساس حدود ۱۰۰ هزار گزارش ماهانه از قیمت‌ها محاسبه می‌شود که بیش از ۲۵ هزار واحد تولیدی منتخب، به‌صورت داوطلبانه و از طریق اینترنت ارائه می‌کنند.

افزایش ۳.۳ درصدی شاخص PPI

شاخص قیمت تولیدکننده در بازه ۱۲ ماهه منتهی به دسامبر ۲۰۲۴، بر اساس داده‌های تعدیل‌نشده، ۳.۳ درصد افزایش یافت. همچنین شاخص قیمت تقاضای نهایی در دسامبر نسبت به ماه نوامبر ۰.۲ درصد رشد کرد.

این نظرسنجی تقریباً تمام تولید کالا در آمریکا و حدود ۶۹ درصد از ارزش خدمات تولیدشده در این کشور را پوشش می‌دهد. زیرشاخص‌های مربوط به کالاها و خدمات نیز بر اساس ارزش تولید هر گروه وزن‌دهی می‌شوند تا تغییر کلی قیمت‌های دریافتی تولیدکنندگان محاسبه شود.

از شاخص PPI برای پیش‌بینی تورم و محاسبه بندهای تعدیل قیمت (Escalator Clauses) در قراردادهای خصوصی استفاده می‌شود؛ بندهایی که بر اساس قیمت نهاده‌های کلیدی تنظیم می‌شوند. این شاخص همچنین برای بررسی تغییرات قیمت در صنایع مختلف و مقایسه روند قیمت‌ها در سطح عمده‌فروشی و خرده‌فروشی اهمیت زیادی دارد.

تفاوت شاخص PPI و شاخص CPI چیست؟

هر دو شاخص PPI و CPI از معیارهای مهم اقتصادی هستند؛ زیرا تغییرات ماهانه قیمت‌ها را نشان می‌دهند. بااین‌حال، هرکدام قیمت‌ها را از زاویه متفاوتی بررسی می‌کنند.

همان‌طور که اشاره شد، شاخص PPI قیمت‌ها را بر اساس نخستین معامله تجاری یک کالا یا خدمت اندازه‌گیری می‌کند. در مقابل، شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) تغییراتی را بررسی می‌کند که مصرف‌کنندگان هنگام خرید کالاها و خدمات با آن مواجه می‌شوند.

تمرکز CPI بر فروش نهایی به مصرف‌کننده است. بااین‌حال، تفاوت این دو شاخص فقط به نوع قیمت‌های اندازه‌گیری‌شده محدود نمی‌شود؛ بلکه ترکیب و اجزای آن‌ها نیز تفاوت‌های مهمی دارد. این تفاوت‌ها به مواردی مربوط می‌شوند که در هر شاخص لحاظ شده‌اند یا از محاسبات آن کنار گذاشته شده‌اند.

همچنین بخوانید : آزمون تورینگ (Turing Test) چیست؟

نکته مهم

شاخص PPI تا پیش از سال ۱۹۷۸ با نام «شاخص قیمت عمده‌فروشی» (Wholesale Price Index یا WPI) شناخته می‌شد. در سال ۱۹۸۲، اداره آمار کار آمریکا مبنای تمام شاخص‌های قیمت تولیدکننده را روی عدد ۱۰۰ تنظیم کرد.

برای مثال، شاخص PPI تغییرات قیمت مجموع هزینه‌های مسکن را اندازه‌گیری نمی‌کند. این در حالی است که بخش مسکن در شاخص CPI، از جمله اجاره معادل مالک (Owners’ Equivalent Rent)، حدود یک‌سوم وزن کل این شاخص را تشکیل می‌دهد.

تفاوت مهم دیگر این است که PPI قیمت کالاهای وارداتی را در محاسبات خود لحاظ نمی‌کند، اما CPI این قیمت‌ها را در نظر می‌گیرد. در مقابل، قیمت کالاهای صادراتی در شاخص PPI محاسبه می‌شود، درحالی‌که CPI شامل آن‌ها نیست.

ارقام شاخص PPI چگونه ارائه می‌شوند؟

اداره آمار کار آمریکا هر ماه بیش از ۱۰ هزار شاخص قیمت برای محصولات و صنایع مختلف تولید می‌کند و از آن‌ها برای محاسبه شاخص PPI بهره می‌گیرد.

این شاخص‌ها هم با تعدیل فصلی و هم بدون آن منتشر می‌شوند و در سه گروه اصلی قرار می‌گیرند:

•  طبقه‌بندی در سطح صنعت
  طبقه‌بندی کالاها
  تقاضای نهایی و تقاضای میانی

۱. طبقه‌بندی در سطح صنعت

شاخص PPI شامل شاخص‌هایی برای قیمت‌های دریافتی تولیدکنندگان در بیش از ۵۰۰ گروه صنعتی است. این دسته‌بندی‌ها بر اساس محصولاتی انجام می‌شوند که هر صنعت در خارج از محدوده فعالیت خود به فروش می‌رساند.

این گروه‌ها با طبقه‌بندی‌های مورد استفاده در سایر گزارش‌های اقتصادی هماهنگ هستند؛ گزارش‌هایی که اطلاعات مربوط به تولید، اشتغال، درآمد و بهره‌وری صنایع را منتشر می‌کنند.

۲. طبقه‌بندی کالاها

در طبقه‌بندی کالاها، صنعت تولیدکننده در نظر گرفته نمی‌شود؛ بلکه محصولات بر اساس ماهیت کالا یا خدمت دسته‌بندی می‌شوند.

گزارش PPI بیش از ۳۸۰۰ شاخص قیمت کالا و حدود ۹۰۰ شاخص قیمت خدمات را منتشر می‌کند.

۳. تقاضای نهایی و تقاضای میانی

شاخص‌های تقاضای نهایی و تقاضای میانی (Final Demand-Intermediate Demand یا FD-ID) از شاخص‌های کالایی استفاده می‌کنند که بر اساس نوع محصول سازمان‌دهی شده‌اند.

این شاخص‌ها قیمت‌های دریافتی تولیدکنندگان را بر مبنای هویت اقتصادی خریداران ارزیابی می‌کنند. همچنین این موضوع را بررسی می‌کنند که آیا کالاهای فروخته‌شده برای استفاده نهایی آماده‌اند یا به پردازش بیشتری نیاز دارند.

گزارش PPI بیش از ۶۰۰ شاخص FD-ID را منتشر می‌کند. از میان آن‌ها، شاخص‌های تقاضای نهایی، برخلاف شاخص‌های تقاضای میانی، برای محاسبه رقم اصلی PPI به کار می‌روند. این رقم، تغییرات قیمت تولیدکنندگان در بخش تقاضای نهایی را نشان می‌دهد.

چه مواردی در شاخص قیمت تولیدکننده لحاظ می‌شوند؟

شاخص قیمت تولیدکننده «میانگین تغییرات قیمت‌های فروش دریافتی تولیدکنندگان داخلی در ازای محصولات و خدماتشان را در طول زمان اندازه‌گیری می‌کند. قیمت‌های لحاظ‌شده در PPI برای بسیاری از محصولات و برخی خدمات، مربوط به نخستین معامله تجاری هستند.»

تفاوت شاخص قیمت تولیدکننده و شاخص قیمت مصرف‌کننده چیست؟

هر دو شاخص CPI و PPI برای اندازه‌گیری تورم استفاده می‌شوند؛ اما زاویه دید متفاوتی دارند.

شاخص PPI تورم را از دیدگاه تولیدکنندگان بررسی می‌کند و میانگین قیمت فروش دریافتی آن‌ها در ازای محصولاتشان را در طول زمان می‌سنجد.

در مقابل، شاخص CPI تورم را از دیدگاه مصرف‌کنندگان و بر اساس ارزش سبدی از کالاها و خدمات اندازه‌گیری می‌کند که آن‌ها طی یک دوره مشخص خریداری کرده‌اند.

شاخص قیمت تولیدکننده چه چیزی را پیش‌بینی می‌کند؟

شاخص قیمت تولیدکننده تورم را از دیدگاه صنایع و کسب‌وکارها بررسی می‌کند. در این روش، تغییرات قیمت‌ها پیش از آنکه مصرف‌کنندگان کالاها و خدمات نهایی را خریداری کنند، اندازه‌گیری می‌شود.

به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند شاخص PPI می‌تواند نشانه‌ای از روند تورم در آینده باشد و پیش از شاخص CPI، تغییرات احتمالی قیمت‌ها را آشکار کند.

چرا شاخص PPI برای معامله‌گران اهمیت دارد؟

شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) نقش مهمی در بازارهای مالی ایفا می‌کند؛ زیرا یکی از شاخص‌های پیش‌نگر تورم به شمار می‌رود. تورم بر نرخ بهره، سیاست پولی، سودآوری شرکت‌ها و جو کلی بازار تأثیر می‌گذارد. به همین دلیل، معامله‌گران با دقت تغییرات این شاخص را دنبال می‌کنند.

۱. انتظارات تورمی

اگر رقم شاخص PPI بالاتر از پیش‌بینی‌ها باشد، ممکن است نشان‌دهنده افزایش فشارهای تورمی باشد. در چنین شرایطی، بانک‌های مرکزی ممکن است برای مهار تورم، سیاست پولی انقباضی‌تری در پیش بگیرند و نرخ بهره را افزایش دهند.

در مقابل، اگر رقم PPI کمتر از حد انتظار باشد، می‌تواند از کاهش فشارهای تورمی حکایت داشته باشد؛ موضوعی که ممکن است زمینه‌ساز اتخاذ سیاست‌های پولی انبساطی‌تر شود.

۲. تأثیر بر نرخ بهره

افزایش شاخص PPI معمولاً احتمال بالا رفتن نرخ بهره را تقویت می‌کند. این موضوع می‌تواند باعث تقویت ارز یک کشور، مانند دلار آمریکا، شود؛ زیرا سرمایه‌گذاران به دنبال کسب بازدهی بالاتر هستند.

از سوی دیگر، پایین‌تر بودن رقم PPI می‌تواند انتظارات برای کاهش نرخ بهره را افزایش دهد و در نتیجه، احتمال تضعیف ارزش پول ملی را به همراه داشته باشد.

۳. حاشیه سود شرکت‌ها

افزایش شاخص PPI ممکن است نشان دهد که کسب‌وکارها با هزینه‌های تولید بالاتری روبه‌رو شده‌اند. اگر شرکت‌ها نتوانند این هزینه‌های اضافی را به مصرف‌کنندگان منتقل کنند، حاشیه سود آن‌ها کاهش می‌یابد؛ مسئله‌ای که می‌تواند بر قیمت سهام تأثیر منفی بگذارد.

در مقابل، کاهش PPI ممکن است نشانه پایین آمدن هزینه نهاده‌های تولید باشد. چنین شرایطی می‌تواند به افزایش حاشیه سود شرکت‌ها و رشد ارزش سهام آن‌ها کمک کند.

۴. نوسانات بازار

انتشار داده‌های شاخص PPI می‌تواند در کوتاه‌مدت نوسانات قابل‌توجهی در بازارهای سهام، اوراق قرضه، ارز و کالاها ایجاد کند؛ زیرا معامله‌گران در واکنش به اطلاعات جدید درباره چشم‌انداز تورم، موقعیت‌های معاملاتی خود را تغییر می‌دهند.

جمع‌بندی

شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) تغییرات قیمت کالاها و خدماتی را ارزیابی می‌کند که تولیدکنندگان داخلی در ازای فروش محصولات خود دریافت می‌کنند. این شاخص یکی از معیارهای مهم سنجش تورم در سطح عمده‌فروشی و همچنین ابزاری برای ارزیابی وضعیت اقتصادی است.

از آنجا که PPI تغییرات قیمت را در مرحله تولید و پیش از رسیدن کالاها و خدمات به مصرف‌کننده نهایی بررسی می‌کند، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره فشارهای تورمی آینده ارائه دهد. به همین دلیل، تحلیل هم‌زمان شاخص‌های PPI و CPI به درک بهتر روند تورم و شرایط اقتصادی کمک می‌کند.

ترجمه شده توسط مجله خبری نیپوتو