بانک‌های مرکزی در سراسر جهان در حال آزمایش پلتفرم‌های تسویه‌حساب مبتنی بر بلاکچین، توسعه ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) و بررسی دارایی‌های توکنیزه‌شده هستند. ارزها و دارایی‌های دیجیتال به‌تدریج جایگاه مهمی در نظام مالی جهانی پیدا کرده‌اند. با این حال، زمانی که صحبت از حفاظت از ذخایر ملی به میان می‌آید، اکثر بانک‌های مرکزی همچنان طلا را انتخاب می‌کنند.

این تفاوت یک واقعیت اساسی در سیاست‌های پولی را نشان می‌دهد: فناوری پیشرفته به‌تنهایی برای تبدیل شدن به یک دارایی ذخیره‌ای کافی نیست. بانک‌های مرکزی بیش از هر چیز بر حفظ نقدشوندگی، اعتبار و ثبات تمرکز دارند، نه کسب بازدهی بیشتر.

در این رابطه بخوانید‌ : قرارداد هوشمند در بلاک چین چیست و چگونه کار می کند؟

آن‌ها به دنبال دارایی‌هایی هستند که بتوانند در برابر جنگ‌ها، تحریم‌های اقتصادی، فروپاشی بانک‌ها، تورم‌های شدید و شوک‌های ژئوپلیتیکی مقاومت کنند. از دید بسیاری از نهادهای پولی جهان، طلا همچنان این ویژگی‌ها را قابل اعتمادتر از ارزهای دیجیتال و سایر دارایی‌های دیجیتال ارائه می‌دهد.

بانک‌های مرکزی از یک دارایی ذخیره‌ای چه می‌خواهند؟

ذخایر رسمی کشورها نقش مهمی در تثبیت نرخ ارز و تأمین نیازهای پرداخت خارجی ایفا می‌کنند. این ذخایر همچنین در شرایط بحرانی برای تأمین واردات ضروری و افزایش اعتماد به پول ملی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به همین دلیل، دارایی‌های ذخیره‌ای باید مجموعه‌ای از معیارهای سخت‌گیرانه را داشته باشند، از جمله:

• نقدشوندگی بالا
  پذیرش گسترده در سطح بین‌المللی
  ثبات نسبی قیمت
  حمایت‌های قانونی
  حفظ ارزش در زمان بحران‌های مالی

مدیریت ذخایر ارزی تفاوت اساسی با سرمایه‌گذاری‌های معمول دارد. در حالی که سرمایه‌گذاران خصوصی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری ممکن است برای دستیابی به سود بیشتر نوسانات شدید را بپذیرند، بانک‌های مرکزی معمولاً به دنبال دارایی‌هایی هستند که در دوران بحران، نقدشوندگی و ثبات را حفظ کنند.

صندوق بین‌المللی پول (IMF) نیز طلا را به‌عنوان یکی از دارایی‌های رسمی ذخیره‌ای در چارچوب نظام پولی بین‌المللی به رسمیت می‌شناسد. برای بانک‌های مرکزی، طلا صرفاً یک کالای ارزشمند نیست، بلکه دارایی ذخیره‌ باسابقه‌ای است که به دلیل نقدشوندگی، اعتبار تاریخی و عدم وابستگی به یک صادرکننده خاص ارزشمند تلقی می‌شود.

در مقابل، دارایی‌های دیجیتال هنوز نتوانسته‌اند به‌طور کامل این الزامات را برآورده کنند.

آیا می‌دانستید؟ ایالات متحده با بیش از ۸ هزار تن طلا، بزرگ‌ترین دارنده ذخایر رسمی طلا در جهان محسوب می‌شود. حدود نیمی از این ذخایر در خزانه معروف «فورت ناکس» (Fort Knox) نگهداری می‌شود. مکانی که به نماد امنیت مالی و ثروت ملی آمریکا تبدیل شده است.

همچنین بخوانید : بلوم (Blum) چیست : ترکیبی از اکسچنج متمرکز و غیرمتمرکز

چرا طلا همچنان اعتماد نهادهای مالی را حفظ کرده است؟

بزرگ‌ترین مزیت طلا نه نوآوری و نه قابلیت درآمدزایی آن، بلکه اعتمادی است که طی قرن‌ها به دست آورده است.

بانک‌های مرکزی تجربه تاریخی گسترده‌ای درباره عملکرد طلا در دوره‌های تورم، جنگ، تحریم و بحران‌های مالی دارند. ذخایر طلا بسیار پیش‌تر از شکل‌گیری سیستم‌های مالی دیجیتال وجود داشته‌اند و از تغییرات متعدد در نظام پولی جهان جان سالم به در برده‌اند.

برخلاف ارزهای فیات، طلا به اعتبار مالی هیچ کشور خاصی وابسته نیست. همچنین مانند سهام یا اوراق قرضه، پشتوانه آن عملکرد یک شرکت یا نهاد مشخص نیست.

این استقلال به‌ویژه در دوره‌هایی که تنش‌های ژئوپلیتیکی افزایش می‌یابد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

داده‌های شورای جهانی طلا (World Gold Council) که بر اساس آمار صندوق بین‌المللی پول و منابع رسمی تهیه شده‌اند، نشان می‌دهند بانک‌های مرکزی کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه همچنان حجم قابل توجهی طلا در اختیار دارند.

آمریکا، آلمان، ایتالیا و فرانسه هرکدام هزاران تن ذخیره طلا دارند و کشورهایی مانند چین و هند نیز در میان بزرگ‌ترین دارندگان رسمی طلا در جهان قرار گرفته‌اند. این موضوع نشان‌دهنده جایگاه تثبیت‌شده طلا در مدیریت ذخایر ملی است.

چرا تقاضای بانک‌های مرکزی برای طلا همچنان بالاست؟

در حالی که ارزهای دیجیتال و فناوری‌های مالی نوین با سرعت در حال تغییر چهره اقتصاد جهانی هستند، بانک‌های مرکزی همچنان به خرید طلا ادامه می‌دهند.

طبق گزارش بانک مرکزی اروپا (ECB)، خرید بانک‌های مرکزی در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۰ درصد از کل تقاضای جهانی طلا را تشکیل داده است.

همچنین نظرسنجی شورای جهانی طلا در سال ۲۰۲۵ نشان داد:

• ۴۳ درصد از بانک‌های مرکزی انتظار دارند طی ۱۲ ماه آینده ذخایر طلای خود را افزایش دهند.
  ۹۵ درصد معتقدند ذخایر طلای بانک‌های مرکزی در سطح جهان رشد خواهد کرد.

عوامل مختلفی در این روند نقش دارند، از جمله:

• نگرانی درباره تورم
• افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیکی
  وابستگی به ارزهای خارجی
  اتکا به زیرساخت‌های مالی کشورهای دیگر

پس از حمله روسیه به اوکراین، مسدود شدن بخشی از ذخایر ارزی بانک مرکزی روسیه نشان داد که دارایی‌های نگهداری‌شده در خارج از کشور ممکن است در شرایط تحریمی غیرقابل دسترس شوند.بانک مرکزی اروپا معتقد است افزایش خرید طلا توسط بانک‌های مرکزی تا حدی به همین نگرانی‌ها درباره تحریم‌ها و ریسک‌های ژئوپلیتیکی مرتبط است.

طلا چگونه در برابر تحریم‌ها مزیت پیدا می‌کند؟

یکی از ویژگی‌های مهم طلا این است که اگر به‌صورت فیزیکی و تحت کنترل مستقیم یک کشور نگهداری شود، به هیچ صادرکننده، بانک خارجی یا شبکه پرداخت بین‌المللی وابسته نیست.این موضوع به معنای مصونیت کامل طلا از همه خطرات نیست، اما می‌تواند ریسک مسدود شدن دارایی‌ها توسط نهادهای خارجی را کاهش دهد.

به همین دلیل، بسیاری از مدیران ذخایر ارزی طلا را ابزاری مناسب برای تنوع‌بخشی و افزایش تاب‌آوری در شرایط پرتنش ژئوپلیتیکی می‌دانند.

آیا می‌دانستید؟ طلای فیزیکی که توسط بانک‌های مرکزی نگهداری می‌شود برای حفظ ارزش خود به برق، اینترنت یا شبکه‌های نرم‌افزاری وابسته نیست. حتی در صورت وقوع اختلال گسترده دیجیتال، این دارایی همچنان تحت کنترل بانک مرکزی باقی می‌ماند و جایگاه خود را به‌عنوان یک ذخیره رسمی مورد پذیرش جهانی حفظ می‌کند.

چرا طلا کمتر در معرض کنترل‌های سیاسی قرار دارد؟

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های طلا به‌عنوان یک دارایی ذخیره‌ای این است که به هیچ دولت، نهاد یا صادرکننده خاصی وابسته نیست. در مقابل، اوراق قرضه دولتی در نهایت به اعتبار مالی و تصمیمات سیاست‌گذاری کشور صادرکننده وابسته هستند.

همچنین ذخایر ارزی و حساب‌های خارجی ممکن است تحت تأثیر تحریم‌ها، اختلافات حقوقی یا تنش‌های دیپلماتیک قرار بگیرند. اما طلای فیزیکی که در داخل یک کشور نگهداری می‌شود، نه به یک صادرکننده خارجی وابسته است و نه به شبکه‌های پرداخت بین‌المللی یا متولیان شخص ثالث.

این ویژگی به‌ویژه در دوره‌هایی که ریسک‌های ژئوپلیتیکی افزایش می‌یابد، برای بانک‌های مرکزی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

در مقابل، دارایی‌های دیجیتال با مجموعه متفاوتی از چالش‌ها روبه‌رو هستند. استفاده از این دارایی‌ها ممکن است به نرم‌افزارها، امنیت شبکه، صرافی‌ها، متولیان نگهداری دارایی و چارچوب‌های نظارتی در حال تغییر وابسته باشد. حتی ارزهای دیجیتال غیرمتمرکز نیز برای فعالیت به کدهای نرم‌افزاری و شبکه‌های توزیع‌شده متکی هستند.

برای بسیاری از بانک‌های مرکزی، همین عوامل باعث می‌شود دارایی‌های دیجیتال هنوز گزینه مناسبی برای ذخایر رسمی کشورها محسوب نشوند.

چرا ارزهای دیجیتال برای تبدیل شدن به دارایی ذخیره‌ای با موانع جدی روبه‌رو هستند؟

ارزهای دیجیتال در سال‌های اخیر توجه فزاینده‌ای از سوی نهادهای مالی و سرمایه‌گذاران سازمانی به خود جلب کرده‌اند، اما اکثر بانک‌های مرکزی هنوز آن‌ها را به‌عنوان دارایی ذخیره‌ای اصلی نمی‌پذیرند.

نوسانات شدید قیمت؛ بزرگ‌ترین مانع

مهم‌ترین چالش ارزهای دیجیتال، نوسانات بالای قیمت آن‌هاست.

بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال می‌توانند در بازه‌های زمانی کوتاه با تغییرات قیمتی بسیار شدید مواجه شوند. در حالی که ذخایر بانک‌های مرکزی برای حفظ نقدشوندگی، تأمین نیازهای مالی خارجی و ایجاد ثبات در زمان بحران طراحی می‌شوند.

چنین نوساناتی استفاده از ارزهای دیجیتال را برای این اهداف دشوار می‌کند.

ابهامات حقوقی و نظارتی

یکی دیگر از چالش‌های مهم، نبود چارچوب‌های قانونی یکپارچه در سطح جهان است.

قوانین مربوط به نگهداری دارایی‌های دیجیتال، مالیات، الزامات مبارزه با پول‌شویی (AML) و طبقه‌بندی حقوقی این دارایی‌ها در کشورهای مختلف متفاوت است و همچنان در حال تغییر و تکامل است.

بانک‌های مرکزی معمولاً دارایی‌هایی را ترجیح می‌دهند که وضعیت حقوقی مشخص و زیرساخت‌های بازار توسعه‌یافته‌ای داشته باشند.

ریسک‌های عملیاتی و امنیتی

نگهداری ارزهای دیجیتال با خطرات امنیت سایبری، مدیریت کلیدهای خصوصی، وابستگی به شبکه‌های فعال و مسائل مرتبط با متولیان نگهداری همراه است.

هرچند طلا نیز هزینه‌های ذخیره‌سازی و حفاظت فیزیکی دارد، اما چارچوب مدیریت و نگهداری آن طی دهه‌ها شکل گرفته و آزمون خود را پس داده است.

علاوه بر این، ورشکستگی صرافی‌های بزرگ و حملات سایبری گسترده در صنعت ارزهای دیجیتال باعث شده نگرانی نهادهای رسمی نسبت به این بازار افزایش یابد.

این نگرانی‌ها در مواضع رسمی بانک‌های مرکزی نیز دیده می‌شود.

برای مثال، در آوریل ۲۰۲۵، «مارتین شلگل» رئیس بانک مرکزی سوئیس، افزودن بیت کوین به ذخایر این کشور را رد کرد و دلیل آن را نوسانات بالا و کمبود نقدشوندگی کافی عنوان کرد.

بانک جهانی نیز اعلام کرده است که دارایی‌هایی مانند بیت کوین و اتریوم در شرایط فعلی معیارهای لازم برای قرار گرفتن در سبد ذخایر بانک‌های مرکزی را ندارند.

چرا بانک‌های مرکزی هنوز به بیت کوین به‌عنوان «طلای دیجیتال» اعتماد نکرده‌اند؟

طرفداران بیت کوین اغلب آن را «طلای دیجیتال» می‌نامند.

دلایلی که برای این مقایسه مطرح می‌شود شامل موارد زیر است:

• عرضه محدود و سقف مشخص
  نداشتن صادرکننده مرکزی
  امکان انتقال بدون وابستگی به سیستم بانکی سنتی

حامیان بیت کوین معتقدند این ویژگی‌ها می‌تواند در دوره‌هایی که نگرانی درباره کاهش ارزش ارزهای ملی یا افزایش بدهی دولت‌ها وجود دارد، آن را به یک دارایی جذاب تبدیل کند.

اما مدیران ذخایر بانک‌های مرکزی معیارهای متفاوتی نسبت به سرمایه‌گذاران فردی دارند.

آن‌ها هنگام ارزیابی یک دارایی به موارد زیر توجه می‌کنند:

• نقدشوندگی در شرایط بحران
  وضعیت حقوقی و حسابداری
  قابلیت اطمینان عملیاتی
  عمق بازار
  توانایی پشتیبانی از تعهدات مالی کشور

از آنجا که بیت کوین سابقه نسبتاً کوتاهی دارد، ارزیابی عملکرد آن در دوره‌های طولانی بحران‌های پولی، مالی و ژئوپلیتیکی دشوار است.

علاوه بر این، نوسانات بالا و ساختار بازار نسبتاً نوپای بیت کوین همچنان موانع مهمی برای ورود آن به ذخایر بانک‌های مرکزی محسوب می‌شوند.

در مقابل، طلا قرن‌هاست که نقش خود را به‌عنوان یک دارایی ذخیره‌ای اثبات کرده است.

بانک مرکزی اروپا گزارش داده که در سال ۲۰۲۴ طلا بر اساس ارزش بازار، پس از دلار آمریکا به دومین دارایی ذخیره‌ای بزرگ جهان تبدیل شده است.

بنابراین اگرچه بیت کوین همچنان می‌تواند توجه سرمایه‌گذاران را به خود جلب کند، اما هنوز جایگاه آن به‌عنوان یک دارایی ذخیره‌ای رسمی برای بانک‌های مرکزی اثبات نشده است.

استیبل‌کوین‌ها نیز با چالش‌ اعتماد روبه‌رو هستند

استیبل‌کوین‌ها با هدف حفظ ارزش ثابت طراحی شده‌اند، اما چالش‌های متفاوتی نسبت به ارزهای دیجیتالی مانند بیت کوین دارند.

اکثر استیبل‌کوین‌های مطرح بازار به شرکت‌های خصوصی صادرکننده، ذخایر پشتوانه و سازوکارهای بازخرید وابسته هستند.

به همین دلیل، میزان اعتماد به آن‌ها تنها به فناوری بستگی ندارد، بلکه عوامل زیر نیز نقش کلیدی دارند:

• کیفیت و نقدشوندگی ذخایر پشتوانه
  استانداردهای حاکمیتی
  نظارت‌های قانونی
  اعتبار صادرکننده

صندوق بین‌المللی پول (IMF) نیز انتشار، بازخرید، ذخایر پشتوانه، متولیان نگهداری و ساختار حاکمیتی را از ارکان اصلی استیبل‌کوین‌ها می‌داند.

اگرچه این دارایی‌ها می‌توانند پرداخت‌های سریع‌تر و کارآمدتری ارائه دهند، اما این مزایا به‌تنهایی برای تبدیل شدن به دارایی ذخیره‌ای بانک‌های مرکزی کافی نیست.

نهادهای نظارتی هشدار داده‌اند که استیبل‌کوین‌های بزرگ در صورت کاهش اعتماد به پشتوانه یا سازوکار بازخرید خود، می‌توانند تهدیدی برای ثبات مالی باشند.

برای مدیران ذخایر ارزی، تکیه بر استیبل‌کوین‌های خصوصی ممکن است تنها جایگزین کردن یک مجموعه ریسک با مجموعه‌ای دیگر باشد؛ از جمله:

• ریسک صادرکننده
  ریسک کیفیت ذخایر
  ریسک نقدشوندگی
•  ابهامات نظارتی

بانک‌های مرکزی ممکن است به بلاکچین اعتماد کنند، اما نه لزوماً به ارزهای دیجیتال

بانک‌های مرکزی مخالف نوآوری‌های دیجیتال نیستند.

بسیاری از آن‌ها در حال تحقیق یا آزمایش پروژه‌های زیر هستند:

• پول توکنیزه‌شده بانک مرکزی
  سپرده‌های توکنیزه‌شده
  اوراق بهادار توکنیزه‌شده
  پلتفرم‌های برنامه‌پذیر برای تسویه‌حساب

بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) نیز بررسی کرده که چگونه توکنیزه‌سازی می‌تواند فرآیند تسویه را سریع‌تر و کارآمدتر کند، بدون آنکه نقش بانک‌های مرکزی در قلب نظام مالی تضعیف شود.

در گزارش سالانه ۲۰۲۵، BIS مدلی را توصیف کرد که در آن ذخایر توکنیزه‌شده بانک مرکزی، پول بانک‌های تجاری و اوراق قرضه دولتی روی یک پلتفرم مشترک فعالیت می‌کنند.

نکته مهم اینجاست که بانک‌های مرکزی می‌توانند از فناوری بلاکچین برای افزایش کارایی استفاده کنند، بدون آنکه بیت کوین، استیبل‌کوین یا سایر ارزهای دیجیتال را در ذخایر خود نگهداری کنند.

ضعف‌های طلا شناخته شده‌اند، اما ریسک‌های ارزهای دیجیتال هنوز در حال شکل‌گیری هستند

طلا نیز دارایی بی‌نقصی نیست.

برخی از نقاط ضعف آن عبارت‌اند از:

• عدم تولید درآمد
  هزینه‌های نگهداری و حفاظت
  نوسانات قیمتی
  هزینه‌های حمل‌ونقل فیزیکی

با این حال، بانک‌های مرکزی دهه‌هاست که سازوکارهای مدیریت این چالش‌ها را توسعه داده‌اند.

در مقابل، دارایی‌های دیجیتال با ریسک‌های جدید و کمتر قابل پیش‌بینی مواجه هستند، از جمله:

• حملات سایبری
  مشکلات نگهداری و متولیان دارایی
  آسیب‌پذیری‌های پروتکلی
  ابهامات قانونی
  ورشکستگی صرافی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات

برای بانک‌های مرکزی، مدیریت ذخایر به معنای انتخاب جدیدترین یا هیجان‌انگیزترین دارایی نیست. بلکه انتخاب دارایی‌هایی است که در شرایط بحرانی قابل اعتماد و در دسترس باشند.

بانک‌های مرکزی نقاط ضعف طلا را به‌خوبی می‌شناسند و می‌دانند چگونه آن‌ها را مدیریت کنند. اما ارزهای دیجیتال همچنان با پرسش‌های مهمی درباره نوسانات، قوانین، امنیت و نقدشوندگی مواجه هستند.

تا زمانی که این ابهامات برطرف نشوند، طلا احتمالاً جایگاه خود را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های ذخیره‌ای بانک‌های مرکزی حفظ خواهد کرد.

این موضوع برای سرمایه‌گذاران ارزهای دیجیتال چه معنایی دارد؟

احتیاط بانک‌های مرکزی در قبال ارزهای دیجیتال به معنای بی‌ارزش بودن یا نبود آینده برای این دارایی‌ها نیست.

بلکه نشان می‌دهد میان دارایی‌ای که برای سرمایه‌گذاری جذاب است و دارایی‌ای که برای ذخایر ملی مناسب محسوب می‌شود، تفاوت قابل توجهی وجود دارد.

دارایی‌های دیجیتال می‌توانند سال‌ها پیش از آنکه بانک‌های مرکزی آن‌ها را به‌عنوان ذخیره رسمی بپذیرند، در حوزه‌هایی مانند پرداخت‌ها، بازارهای توکنیزه‌شده، سیستم‌های تسویه‌حساب و محصولات مالی سازمانی گسترش پیدا کنند و نقش پررنگ‌تری در اقتصاد جهانی ایفا کنند.

بیت کوین و ارزهای دیجیتال برای رقابت با طلا راهی طولانی در پیش دارند

بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال ممکن است در آینده نقش پررنگ‌تری در نظام مالی جهانی ایفا کنند. اما رقابت با طلا در ترازنامه رسمی بانک‌های مرکزی تنها با جلب توجه بازار امکان‌پذیر نیست.

برای تبدیل شدن به یک دارایی ذخیره‌ای معتبر، عوامل مهم‌تری مورد نیاز است؛ از جمله:

• سابقه طولانی مقاومت در برابر بحران‌ها
  چارچوب‌های قانونی و نظارتی شفاف
  نقدشوندگی عمیق و پایدار
  اعتماد بلندمدت مدیران ذخایر ارزی

حتی اگر چنین تغییری در آینده رخ دهد، فرآیندی تدریجی خواهد بود و به زمان زیادی نیاز دارد.

اعتماد؛ مهم‌ترین دارایی ذخیره‌ای جهان

طلا همچنان بخش مهمی از ذخایر بسیاری از بانک‌های مرکزی را تشکیل می‌دهد. زیرا دارای سابقه تاریخی طولانی، نقدشوندگی بالا و استقلال از هر صادرکننده یا نهاد واحد است.

همچنین نحوه عملکرد طلا در دوره‌های بحران‌های مالی و تنش‌های ژئوپلیتیکی به‌مراتب بهتر از دارایی‌های دیجیتال شناخته شده و قابل پیش‌بینی است.

در مقابل، ارزهای دیجیتال فرصت‌های جدیدی را در حوزه‌های مختلف از جمله پرداخت‌ها، تسویه‌حساب‌ها و نوآوری‌های مالی ایجاد کرده‌اند. با این حال، اکثر بانک‌های مرکزی همچنان آن‌ها را دارایی‌هایی با نوسان بیشتر و سابقه کمتر نسبت به طلا می‌دانند.

آینده نظام مالی؛ همزیستی طلا و دارایی‌های دیجیتال؟

این احتمال وجود دارد که نظام مالی آینده ترکیبی از طلا و دارایی‌های دیجیتال باشد. به‌گونه‌ای که هرکدام نقش متفاوتی در ساختار مالی جهان ایفا کنند.

با این حال، در شرایط فعلی و در دوره‌هایی که عدم قطعیت‌های اقتصادی و سیاسی افزایش می‌یابد، بانک‌های مرکزی برای حفظ ارزش ذخایر ملی خود همچنان اعتماد قابل توجهی به طلا دارند و آن را یکی از مطمئن‌ترین دارایی‌های ذخیره‌ای جهان می‌دانند.

ترجمه شده توسط مجله خبری نیپوتو