.پنج سال پس از آنکه السالوادور بیت کوین را به‌عنوان پول قانونی پذیرفت، این آزمایش از نظر وعده‌های اولیه برای مردم محلی چندان موفق نبوده؛ اما در مقابل، تأثیر بزرگی بر جایگاه جهانی بیت کوین گذاشته است.

پنج سال از زمانی می‌گذرد که السالوادور به نخستین کشوری تبدیل شد که بیت کوین را به‌عنوان پول قانونی پذیرفت.

رئیس‌جمهور این کشور Nayib Bukele در تاریخ ۵ ژوئن ۲۰۲۱ و در جریان کنفرانس بیت کوین در میامی این طرح را اعلام کرد. تصمیمی که با تشویق گسترده جامعه بیت کوین همراه شد. بسیاری از فعالان این حوزه، السالوادور کوچک در آمریکای مرکزی را نمونه‌ای واقعی از امکان تبدیل بیت کوین به پول مستقل یک کشور می‌دانستند.

در این رابطه بخوانید‌ : تتر گلد Tether Gold چیست؟ هر آنچه باید درباره XAUt بدانید

بوکله این طرح را راهی برای بانک‌دار کردن افراد فاقد دسترسی به خدمات بانکی، کاهش هزینه حواله‌های بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذاری به این کشور فقیر معرفی کرده بود.

اما پنج سال بعد، این سؤال مطرح است که این آزمایش در نهایت به نفع چه کسی بود و واقعاً چه دستاوردی داشت؟

دکتر توبیاس بوس، دانشمند ارشد دانشگاه وین که یک پروژه تحقیقاتی درباره اقتصاد سیاسی بیت کوین در السالوادور را هدایت می‌کند، به Magazine گفت:

«اگر دلایلی را که بوکله برای پذیرش بیت کوین مطرح کرد جدی بگیریم، تردیدی نیست که این پروژه شکست خورده است. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در این حوزه افزایش پیدا نکرد، بیت کوین نتوانست افراد فاقد حساب بانکی را به شکل مؤثری وارد سیستم مالی کند و برای حواله‌ها نیز به‌طور گسترده مورد استفاده قرار نگرفت.»

با این حال، نمی‌توان انکار کرد که تصمیم السالوادور برای پذیرش بیت کوین، گفت‌وگو درباره بزرگ‌ترین رمزارز جهان را در سطح بین‌المللی تغییر داد. همچنین پذیرش بیت کوین توسط دولت‌ها را از یک فرضیه نظری به یک واقعیت عملی تبدیل کرد.

اینکه این پروژه موفق بوده یا شکست خورده، تا حد زیادی به این بستگی دارد که فکر کنیم السالوادور دقیقاً قصد داشت به چه چیزی دست پیدا کند.

پنج سال از ورود السالوادور به دنیای بیت کوین می‌گذرد

بوکله در پیامی ویدیویی که در کنفرانس Bitcoin 2021 پخش شد، گفت پذیرش بیت کوین در کوتاه‌مدت باعث ایجاد شغل و همچنین «کمک به دسترسی هزاران نفر خارج از اقتصاد رسمی به خدمات مالی» خواهد شد.

امروز، شواهد مربوط به پذیرش گسترده بیت کوین به‌سختی با این هدف اولیه همخوانی دارد.

تحقیقی که بوس، گریگرا و اشمید در سال ۲۰۲۵ انجام دادند، نشان داد افرادی که در السالوادور بیت کوین را پذیرفته‌اند، عمدتاً جوان، مرد، شهرنشین، تحصیل‌کرده‌تر و مهم‌تر از همه، از قبل دارای حساب بانکی بوده‌اند.

بوس در نتیجه‌گیری خود می‌گوید:

«پذیرش گسترده بیت کوین توسط شهروندان اتفاق نیفتاد.»

همچنین بخوانید : حد ضرر (Stop-Loss) در معاملات ارز دیجیتال چیست؟

در آن زمان، السالوادور یکی از پایین‌ترین سطوح دسترسی به خدمات بانکی در منطقه را داشت. طبق داده‌های بانک جهانی، در سال ۲۰۲۱ تنها ۳۵.۹ درصد از افراد بالای ۱۵ سال این کشور حساب بانکی داشتند.

حساب‌های بانکی در السالوادور (% جمعیت بالای ۱۵ سال) – منبع: بانک جهانی

با این حال، کیف پول بیت کوین دولتی Chivo نیز نتوانست مشکل را به‌طور اساسی حل کند. این کیف پول امکان انتقال پول به حساب‌های بانکی را فراهم می‌کرد. اما موانع اساسی که مانع دسترسی افراد فاقد حساب بانکی به سیستم مالی می‌شد را از بین نبرد.

حواله‌های بین‌المللی

به گفته بوس و همکارانش، مشکل مشابهی در زمینه حواله‌های بین‌المللی نیز وجود داشت. موضوعی که یکی دیگر از پایه‌های اصلی استدلال بوکله برای پذیرش بیت کوین بود.

در سال ۲۰۲۴، حواله‌ها حدود ۲۴ درصد از تولید ناخالص داخلی السالوادور را تشکیل می‌دادند و حدود ۹۸ درصد این حواله‌ها از آمریکا وارد می‌شد.

اما السالوادور بیش از ۲۰ سال است که دلار آمریکا را به‌عنوان ارز رسمی خود استفاده می‌کند. بنابراین، از آنجا که بخش عمده حواله‌ها از کشوری با همان ارز ارسال می‌شد، یکی از مزایای بالقوه بیت کوین یعنی حذف هزینه تبدیل ارز، اهمیت چندانی نداشت.

با وجود وعده کاهش هزینه انتقال پول، کیف پول‌های رمزارزی در سال ۲۰۲۴ تنها حدود ۱ درصد از حواله‌ها را به خود اختصاص دادند. رقمی که از اوج ۱.۷ درصدی در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ پایین‌تر بود.

این موضوع نشان می‌دهد تلاش‌های اولیه دولت برای افزایش پذیرش بیت کوین نتوانست به استفاده پایدار از آن منجر شود.

کیف پول چیوو

دولت برای تشویق مردم، به کاربران جدید Chivo معادل ۳۰ دلار بیت کوین هدیه می‌داد. اما تحقیقات نماینده‌ملی دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا نشان داد بیش از ۶۰ درصد از کاربران اولیه Chivo پس از خرج کردن بیت کوین رایگان خود، دیگر هیچ تراکنش دیگری انجام ندادند.

جو ناکاموتو، روزنامه‌نگار حوزه بیت کوین که بارها از السالوادور گزارش تهیه کرده، نیز با وضعیت مشابهی در سطح جامعه روبه‌رو شده است.

او در یکی از گزارش‌های اخیر خود گفت پذیرش بیت کوین را در ۲۱ فروشگاه یک مرکز خرید در سن‌سالوادور بررسی کرده. متوجه شده تنها چهار فروشگاه بیت کوین قبول می‌کنند و فقط یکی از آنها این کار را به‌صورت روان و بدون مشکل انجام می‌دهد.

او به Magazine گفت:

«واقعاً خیلی خیلی سخت است، تقریباً غیرممکن است که بتوان در السالوادور واقعاً با بیت کوین زندگی کرد؛ مگر اینکه فقط در ساحل ال زونته پاپوسا بخورید.»

وقتی صندوق بین‌المللی پول وارد ماجرا شد

دولت السالوادور همچنین با فشارهای بین‌المللی برای عقب‌نشینی از آزمایش بیت کوین مواجه شد.

در دسامبر ۲۰۲۴، این کشور به توافق تأمین مالی ۱.۴ میلیارد دلاری با صندوق بین‌المللی پول (IMF) دست یافت و در چارچوب آن پذیرفت نقش خود در حوزه بیت کوین را کاهش دهد.

آزمایش السالوادور با بیت کوین به‌عنوان پول قانونی – منبع: NBER

این توافق در فوریه ۲۰۲۵ تصویب شد و در ژانویه همان سال، دولت قانون بیت کوین را اصلاح کرد.

بر اساس اصلاحات جدید، پذیرش بیت کوین اختیاری شد، پرداخت مالیات باید با دلار آمریکا انجام می‌شد و فعالیت بخش دولتی در حوزه بیت کوین محدود شد.

در عمل، این تغییرات رادیکال‌ترین بخش‌های طرح بوکله را از بین برد.

اگرچه مردم همچنان می‌توانستند به‌صورت اختیاری از بیت کوین استفاده کنند، دولت دیگر کسب‌وکارها را مجبور به پذیرش آن نمی‌کرد و بیت کوین نیز دیگر بخشی از سیستم مالی عمومی کشور محسوب نمی‌شد.

صندوق بین‌المللی پول نیز بعدها اعلام کرد که «هیچ شواهدی» از وجود کاربرد سودمند بیت کوین برای افراد فاقد خدمات بانکی پیدا نکرده و تأثیر آن بر افزایش شمول مالی نیز بسیار محدود بوده است.

بوس می‌گوید:

«این پذیرش نرم، همان‌طور که در یکی از مقالاتمان آن را نام‌گذاری کرده‌ایم، هرگز به پذیرش گسترده بیت کوین برای پرداخت‌ها منجر نشد. من از هیچ موردی که در آن مالیات با بیت کوین پرداخت شده باشد اطلاع ندارم و زیرساخت ایجادشده نیز تا حد زیادی بدون استفاده باقی مانده است.»

بیت کوین واقعاً چه دستاوردی داشت؟

اگر السالوادور نتوانست بیت کوین را به پول روزمره مردم تبدیل کند، با این حال توانست کاری را انجام دهد که پیش از آن هیچ کشوری انجام نداده بود:

پذیرش بیت کوین توسط یک دولت را به واقعیت تبدیل کرد.

پیش از سال ۲۰۲۱، ایده اینکه یک دولت بیت کوین را در اختیار بگیرد، عمدتاً یک فرضیه بود. اما السالوادور این ایده را عملی کرد.

سامسون مو، مدیرعامل شرکت زیرساخت بیت کوین JAN3، به Magazine گفت:

«سؤالی که پیش روی هر رئیس‌جمهور یا وزیر دارایی قرار گرفت، از اینکه آیا یک کشور می‌تواند بیت کوین داشته باشد، به این تغییر کرد که چرا تاکنون چنین کاری نکرده است.»

این آزمایش همچنین السالوادور را به مرکز جنبش جهانی بیت کوین تبدیل کرد. بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده این حوزه، از جمله مکس کایزر و استیسی هربرت، این کشور را به خانه جدید خود تبدیل کردند.

هربرت بعدها به مدیر دفتر ملی بیت کوین السالوادور منصوب شد. موضوعی که نشان‌دهنده ارتباط نزدیک بخش‌هایی از جنبش بیت کوین با دولت این کشور است.

بیت کوین بیچ؛ نمونه‌ای که هنوز زنده است

Bitcoin Beach، پروژه مردمی در ال زونته که پیش از طرح ملی بیت کوین وجود داشت، همچنان یکی از واضح‌ترین نمونه‌های یک اقتصاد فعال مبتنی بر بیت کوین محسوب می‌شود.

کسب‌وکارهای محلی، هتل‌ها و فعالان صنعت گردشگری این منطقه حتی پس از اختیاری شدن پذیرش بیت کوین نیز همچنان آن را قبول می‌کنند.

دولت بوکله حتی فراتر از نگهداری بیت کوین در ترازنامه یا تبدیل آن به پول قانونی رفت و طرح‌هایی مانند اوراق قرضه ولکانو (Volcano Bonds) و Bitcoin City را مطرح کرد.

پس از تأخیرهای متعدد، توافق با صندوق بین‌المللی پول عملاً سرعت پیشرفت این پروژه‌ها را گرفت، اما تأثیر نمادین آنها همچنان مهم است.

آنچه السالوادور برای بیت کوین به دست آورد با آنچه بیت کوین برای السالوادور به ارمغان آورد یکسان نیست.

بوس معتقد است اهمیت نمادین این پروژه بیشتر برای جامعه بین‌المللی بیت کوین بوده است تا اینکه نشانه‌ای از موفقیت اقتصادی واقعی در داخل السالوادور باشد.

ناکاموتو می‌گوید:

«این بیشتر شبیه یک کمپین بازاریابی برای خارجی‌هاست تا یک استراتژی اقتصادی واقعی برای مردم السالوادور. برندینگ زیبایی است که مخاطب آن افرادی هستند که پاسپورت و سرمایه دارند. بوکله سیاستمدار بسیار هوشمندی است. او دقیقاً می‌داند چه کسانی نظاره‌گر هستند و چه کسانی تشویق می‌کنند. استراتژی کشور بیت کوین برای آنها نیست. گفتنش برایم دردناک است، اما برای ماست.»

بخش ناخوشایند ماجرا: بیت کوین و بوکله

شاید دشوارترین سؤال این باشد که آزمایش بیت کوین در السالوادور درباره رابطه میان آرمان‌های آزادی فردی بیت کوین و دولتی که آن را تحمیل کرد چه چیزی می‌گوید.

هیئت اجرایی صندوق بین‌المللی پول تسهیلات ۴۰ ماهه را تصویب کرد – منبع: IMF

بوکله در دوران ریاست‌جمهوری خود قدرت زیادی را متمرکز کرده و وضعیت اضطراری که در مارس ۲۰۲۲ برای مقابله با خشونت گروه‌های تبهکار اعلام شد، بیش از چهار سال بعد همچنان ادامه دارد.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر (Human Rights Watch) می‌گوید دولت همچنان به کاهش محدودیت‌ها و کنترل‌های اعمال‌شده بر قدرت اجرایی ادامه داده است. همچنین گروه‌های حقوق بشری داخلی و بین‌المللی موارد گسترده‌ای از بازداشت‌های خودسرانه و نقض روند قانونی در دوران وضعیت اضطراری را مستند کرده‌اند.

با این حال، قضاوت درباره بوکله تنها از این زاویه ممکن است دلیل محبوبیت بالای او در داخل کشور را نادیده بگیرد.

السالوادور زمانی تحت سلطه گروه‌های تبهکار قدرتمند قرار داشت و بسیاری از مردم هر روز با تهدید اخاذی، خشونت و مرگ زندگی می‌کردند.

نرخ رسمی قتل از ۵۳.۱ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سالی که بوکله به قدرت رسید، به تنها ۱.۳ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.

سرکوب گروه‌های تبهکار توسط بوکله وضعیت امنیت عمومی را به‌شدت تغییر داده. بسیاری از مردم السالوادور نگاه متفاوتی نسبت به منتقدان خارجی به مبادله میان امنیت و آزادی‌های مدنی دارند.

یک تناقض ناخوشایند برای جامعه بیت کوین

آزمایش بیت کوین در السالوادور از دولتی که آن را ممکن کرد و از رئیس‌جمهوری که کارنامه‌ای بسیار پیچیده‌تر از یک داستان موفقیت ساده درباره بیت کوین دارد، جدایی‌ناپذیر شده است.

شاید این دشوارترین بخش ارزیابی عملکرد السالوادور پس از پنج سال باشد:

بیت کوین به بوکله یک پلتفرم جهانی داد. بوکله نیز چیزی را به بیت کوین داد که پیش از آن هرگز نداشت. یک کشور که حاضر بود بیت کوین را در مرکز استراتژی اقتصادی خود قرار دهد.

جمع‌بندی

آزمایش پنج‌ساله السالوادور نشان داد که بیت کوین هنوز نتوانسته به یک ابزار پرداخت روزمره و فراگیر در این کشور تبدیل شود. اهدافی مانند افزایش شمول مالی و کاهش هزینه حواله‌ها نیز به‌طور کامل محقق نشدند. با این حال، این پروژه یک دستاورد تاریخی برای بیت کوین داشت: پذیرش بیت کوین توسط یک کشور را از یک ایده به واقعیتی عملی تبدیل کرد. بنابراین، شاید آزمایش السالوادور از نظر اقتصادی برای مردم این کشور کاملاً موفق نبوده باشد. اما از نظر افزایش اعتبار و جایگاه جهانی بیت کوین تأثیر بسیار بزرگی داشته است.

ترجمه شده توسط مجله خبری نیپوتو