درخواست‌ها برای کندکردن توسعه قدرتمندترین مدل‌های هوش مصنوعی، با موج سرمایه‌گذاری ۸۰۰ میلیارد دلاری برخورد کرده‌اند. آیا کندشدن هوش مصنوعی می‌تواند اقتصاد آمریکا را به زمین بزند؟

صنعت هوش مصنوعی در ایالات متحده با نیروهای قدرتمندی روبه‌روست که آن را در جهت‌هایی کاملاً مخالف می‌کشانند.

رهبران برجسته صنعت هوش مصنوعی مشترکاً خواستار کندشدن روند توسعه شده‌اند، درحالی‌که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، می‌خواهد برای شکست‌دادن چین با تمام توان پیش برود و از تشکیل چیزی به نام نیروی ابرهوش خبر داده است؛ نیرویی که ریاست آن را جی کلیتون، رئیس پیشین کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، بر عهده دارد.

در این رابطه بخوانید‌ : ارز دیجیتال ایاس (eos) چیست؟ و چه کاربردی دارد؟

در همین حال، بر اساس برآورد گلدمن ساکس، انتظار می‌رود پنج شرکت بزرگ آمریکاییِ فعال در حوزه زیرساخت‌های ابری و هوش مصنوعی، امسال ۸۰۰ میلیارد دلار به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی اختصاص دهند.

با وابستگی فزاینده بازار سهام آمریکا و رشد تولید ناخالص داخلی این کشور به وضعیت صنعت هوش مصنوعی، آیا کندشدن روند توسعه هوش مصنوعی می‌تواند اقتصاد را به سقوط بکشاند؟

چه کسانی خواستار کندشدن هستند و چه کسانی مخالف آن‌اند؟

داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، می‌خواهد سرعت پیشرفت در مرزهای فناوری را مدیریت کنیم و روند پیشرفت قدرتمندترین مدل‌های هوش مصنوعی را کند سازیم تا پژوهش‌های ایمنی فرصت همگام‌شدن پیدا کنند. پیشنهاد او در ماه سپتامبر شامل حضور ارزیابان مستقل در آزمایشگاه‌ها، استانداردهای ایمنی مشترک، محدودیت‌هایی برای توسعه‌دهندگان در کشورهای دموکراتیک و در نهایت هماهنگی بین‌المللی با کشورهایی از جمله چین است.

سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، دمیس هسابیس، هم‌بنیان‌گذار Google DeepMind، و ایلان ماسک، بنیان‌گذار xAI، از رویکرد او حمایت کرده‌اند. آمودی صراحتاً می‌گوید مدیریت سرعت پیشرفت به آموزش مدل‌ها و پیشرفت فنی اجازه ادامه می‌دهد؛ بااین‌حال، برخی سیاستمداران خواهان توقفی جدی‌تر هستند. قانون ممنوعیت ابرهوش مصنوعی که سناتور برنی سندرز و نماینده گرگ کاسار در ۲۳ سپتامبر ارائه کردند، ابرهوش را برای همیشه ممنوع می‌کند و توسعه هوش مصنوعی پیشرفته را تا زمان تدوین مقررات فدرال ایمنی متوقف می‌سازد.

سناتور الیزابت وارن نیز خواهان توقف فوری است. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، از مدیریت سرعت پژوهش‌های پیشرفته هوش مصنوعی حمایت می‌کند.

اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، با کندشدن روند توسعه مخالف است. او استدلال می‌کند که محدودیت‌ها به سود چین تمام می‌شوند و هشدار می‌دهد: فرصت طلایی را نسوزانید!

دونالد ترامپ با کندشدن روند توسعه هوش مصنوعی مخالف است. منبع: دونالد ترامپ

مارک زاکربرگ از متا ترجیح می‌دهد هر آزمایشگاه خودش سرعت ایمن را تعیین کند و به رقابت و مسئولیت حقوقی به‌عنوان انگیزه‌هایی برای این کار اشاره می‌کند.

جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، نیز خواستار پیشرفت سریع است؛ هرچند صراحتاً از توقف‌های اختصاصی هر شرکت، در شرایطی که محصولات ایمن نیستند یا کنترل بر آن‌ها نامطمئن است، حمایت می‌کند. مخالفت آن‌ها با کندشدن هماهنگ‌شده روند توسعه است، نه با هر نوع محدودیتی.

در ۲۹ سپتامبر، ترامپ و مدیران برجسته شرکت‌های هوش مصنوعی توافق‌نامه‌ای داوطلبانه درباره ایمنی امضا کردند که بر کنترل‌های داخلی، ممیزی مستقل و نظارت متمرکز است. این توافق، تعهدات ایمنی را تعیین می‌کند، بی‌آنکه توقف جمعی توسعه را تحمیل کند.

همچنین بخوانید : تفاوت توکن های کاربردی (Utility tokens) با توکن های سهمی (equity tokens) چیست؟

بااین‌حال، از آنجا که نگرانی جهانی درباره این فناوری رو به افزایش است، حادثه ایمنی بعدیِ خبرساز در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند بار دیگر درخواست‌ها برای کندکردن روند توسعه را تقویت کند.

آیا کندشدن روند توسعه، سرمایه‌گذاری‌های بزرگ را با خود پایین می‌کشد؟

در حال حاضر، حجم عظیمی از پول به سمت توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی سرازیر شده است. سافت‌بانک اخیراً برای تأمین مالی سرمایه‌گذاری خود در OpenAI، فروش اوراق قرضه دیگری به ارزش ۱۰ میلیارد دلار و یک میلیارد یورو (۱٫۱۵ میلیارد دلار) را آغاز کرد. به گزارش رویترز، این بزرگ‌ترین عرضه اوراق قرضه شرکتیِ غیرمالی در منطقه آسیا-اقیانوسیه و ژاپن خواهد بود و در میان ۲۰ عرضه بزرگ جهان در سال جاری قرار می‌گیرد. سافت‌بانک تا پایان ژوئیه پیش‌تر حدود ۵۴٫۶ میلیارد دلار در OpenAI سرمایه‌گذاری کرده بود.

داده‌ها نشان می‌دهند که سرعت سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی چنان افزایش یافته که اثر قابل‌توجهی بر اقتصاد گسترده‌تر آمریکا می‌گذارد. تحلیلی از فدرال رزرو سنت‌لوئیس در ژانویه برآورد کرد که سرمایه‌گذاری گسترده مرتبط با هوش مصنوعی، در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵، ۳۹ درصد از رشد واقعی تولید ناخالص داخلی را تشکیل داده است:

در مجموع، بخش‌های مرتبط با هوش مصنوعی در سه فصل نخست سال ۲۰۲۵، ۰٫۹۷ واحد درصد به رشد واقعی تولید ناخالص داخلی افزودند […] تا سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵، این بخش‌ها ۳۹ درصد از کل رشد تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دادند؛ این رقم در سال ۲۰۰۰، ۲۸ درصد بود. این سهم بدون احتساب مراکز داده به ۳۶ درصد می‌رسد.

کندشدن روند توسعه هوش مصنوعی به‌طور خودکار به فاجعه اقتصادی در آمریکا منجر نمی‌شود، اما قطعاً اثرگذار خواهد بود. چنین اتفاقی می‌تواند انتظارات بازار را تغییر دهد، شرکت‌ها را به لغو برنامه‌های زیرساختی وادارد، باعث شود سرمایه‌گذاران ارزش دارایی‌های مرتبط با هوش مصنوعی را دوباره ارزیابی کنند و وام‌دهندگان را به قطع تأمین مالی سوق دهد.

صندوق بین‌المللی پول در آوریل برآورد کرد که معکوس‌شدن روند سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، بازارهای سهام آمریکا را ۲۰ درصد پایین می‌آورد و شرایط اعتباری را سخت‌تر می‌کند؛ همچنین تولید ناخالص داخلی آمریکا ۱٫۵ درصد و تولید جهانی ۱٫۲ درصد کمتر از سطح مبنا خواهد بود. سناریویی که آژانس بزرگ رتبه‌بندی اعتباری فیچ در همین ماه منتشر کرد، حتی وخیم‌تر است: بر اساس آن، شوک ۳۵درصدی به بازار سهام، همراه با کاهش سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای، اقتصاد آمریکا را وارد رکود می‌کند.

دیدگاه نیمه‌پر لیوان

دیدگاه خوش‌بینانه‌تر این است که هنوز حتی به بهره‌گیری کامل از ظرفیت فناوری هوش مصنوعیِ موجود هم نزدیک نشده‌ایم. دیوید مینارش، مدیرعامل سرویس عامل تلفنی هوش مصنوعی Valory و از اعضای بنیان‌گذار سامانه عامل هوش مصنوعی Olas، به مجله می‌گوید که حتی اگر پیشرفت قابلیت‌های هوش مصنوعی پیشرفته کند شود، توسعه سامانه‌های عاملیت‌محور همچنان می‌تواند به افزایش چشمگیر بهره‌وری منجر شود. او توضیح می‌دهد:

شواهد فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد پذیرش هوش مصنوعی در بسیاری از صنایع به‌شدت عقب مانده است؛ حتی در مهندسی نرم‌افزار نیز میزان پذیرش در انواع مختلف کسب‌وکارها و سازمان‌ها با تأخیر روبه‌روست.

حتی اگر آموزش مدل‌های جدید کاملاً متوقف شود، گسترش مدل‌های موجود در اقتصاد ادامه خواهد یافت و دستاوردهای مرتبط با آن نیز حاصل خواهد شد.

شیو شانکار، بنیان‌گذار و مدیرعامل پلتفرم محاسبات هوش مصنوعی Boundless، با این دیدگاه موافق است. او به مجله می‌گوید: هرچه مردم کاربردهای بیشتری پیدا کنند، دست‌کم در کوتاه‌مدت تا میان‌مدت یعنی طی یکی دو سال آینده شاهد رشد سرسام‌آور تقاضا برای استنتاج مدل‌ها خواهیم بود. این روند، چه توسعه مدل‌ها کند شود و چه نشود، ادامه خواهد داشت. او در پایان گفت: این رشد ادامه پیدا می‌کند و ممکن است فرصت‌های زیادی ایجاد شود.

دیدگاه نیمه‌خالی لیوان

صندوق بین‌المللی پول (IMF)، هرچند مشخصاً درباره کندشدن روند توسعه صحبت نمی‌کرد، در ژانویه هشدار داد که ضعیف‌ترشدن انتظارات درباره افزایش بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی می‌تواند سرمایه‌گذاری را کاهش دهد، اصلاح بازار را به‌دنبال داشته باشد و ثروت خانوارها را تحلیل ببرد. این پیامدها سپس می‌توانند با کاهش مصرف و سرمایه‌گذاری بیشتر، در سراسر اقتصاد بازتاب پیدا کنند:

خطرهای چشم‌انداز اقتصادی همچنان بیشتر به سمت نزولی متمایل‌اند. بازنگری در انتظارات مربوط به رشد بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری و اصلاح ناگهانی بازارهای مالی بینجامد؛ اصلاحی که از شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی به بخش‌های دیگر سرایت می‌کند و ثروت خانوارها را کاهش می‌دهد.

پابلو هرناندز دِ کُس، مدیرکل بانک تسویه‌های بین‌المللی (BIS)، اوایل این ماه توضیح داد: اگر بازدهی هوش مصنوعی ناامیدکننده باشد، عقب‌نشینی از سرمایه‌گذاری می‌تواند رونق کنونی مخارج سرمایه‌ای را به رکود تبدیل کند. او افزود که تاریخ نمونه‌های روشنگری در این زمینه دارد:

تب‌وتاب ساخت کانال‌ها در دهه ۱۸۳۰، تب‌وتاب راه‌آهن بریتانیا در دهه ۱۸۴۰، رونق برق‌رسانی در دهه ۱۹۲۰ و جهش دات‌کام در اواخر دهه ۱۹۹۰، همگی بر پایه پیشرفت‌های فناورانه مهم شکل گرفتند. هرکدام سرمایه‌ای بیش از آنچه بازده نهایی‌شان توجیه می‌کرد، جذب کردند. در همه این موارد، اصلاحی که در پی آمد، پیامدهایی برای کل اقتصاد داشت.

مقاله‌ای از BIS در ماه ژوئیه برآورد کرد که سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد در زیرساخت‌های هوش مصنوعی تقریباً ۱٫۵ برابر سطح بهینه از منظر اجتماعی است؛ موضوعی که با توجه به بدهی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های سهامیِ چرخشی، احتمال ترکیدن حباب و سرایت پیامدهای آن به بخش‌های گسترده‌تر اقتصاد را افزایش می‌دهد:

رقابت هوش مصنوعی به سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد قابل‌توجهی می‌انجامد؛ به‌طوری‌که در سناریوی مبنای محتاطانه، سرمایه‌گذاری حدود ۵۰ درصد از سطح بهینه اجتماعی فراتر می‌رود. رونق‌های بزرگ‌تر به ترکیدن حباب‌هایی مخرب‌تر ختم می‌شوند.

بانک اتحادیه سوئیس هفته گذشته استدلال کرد که مدیریت سرعت پیشرفت لزوماً به معنای کاهش مخارج سرمایه‌ای نیست و اعلام کرد که همچنان برآورد خود را حفظ می‌کند: مخارج سرمایه‌ای صنعت هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۷ به ۱٫۲ تریلیون دلار خواهد رسید؛ یعنی ۳۳ درصد بیشتر از برآورد ۹۰۰ میلیارد دلاری ما برای امسال.

پس شاید کندشدن روند توسعه بتواند بخشی از این سرمایه‌گذاری بیش‌ازحدِ گزارش‌شده را کاهش دهد. فقط گذر زمان پاسخ را روشن خواهد کرد.

نتیجه‌گیری

کندشدن توسعه هوش مصنوعی لزوماً اقتصاد آمریکا را به سقوط نمی‌کشاند؛ اما چون بخش بزرگی از سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی به این صنعت گره خورده، می‌تواند بازارها و برنامه‌های سرمایه‌گذاری را تحت فشار بگذارد. شدت پیامدها به این بستگی دارد که کندشدن صرفاً به معنای پیشرفت محتاطانه‌تر مدل‌ها باشد یا به ناامیدی از بازدهی هوش مصنوعی و عقب‌نشینی گسترده سرمایه‌گذاران منجر شود.

از یک سو، استفاده گسترده‌تر از مدل‌های موجود و توسعه عامل‌های هوشمند می‌تواند بهره‌وری و تقاضا را همچنان افزایش دهد. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد و انتظارات بالا خطر اصلاح شدید بازار و سرایت آن به اقتصاد را بیشتر می‌کند. بنابراین مسئله فقط «سرعت توسعه» نیست؛ بلکه این است که سرمایه‌گذاری عظیم در هوش مصنوعی تا چه اندازه به دستاوردهای واقعی و پایدار تبدیل می‌شود.