آیا بیت‌کوین شبکه لایتنینگ خودش را گول می‌زند؟

پل ستورک، توسعه‌دهنده بیت ‌کوین، می‌گوید بیت‌ کوین‌داران درباره شبکه لایتنینگ به خودشان دروغ می‌گویند. توسعه‌دهندگان می‌گویند کاربری این شبکه بهتر شده، اما همچنان پرسش‌هایی درباره استفاده روزمره از آن مطرح است.

پل ستورک، توسعه‌دهنده بیت ‌کوین، این ماه با ارزیابی بی‌پرده‌اش از شبکه لایتنینگ چند نفر را دلخور کرد: بیت‌کوین‌داران درباره میزان کارآمدی این شبکه به خودشان دروغ می‌گویند.

ستورک در پستی در ایکس در ۴ اکتبر گفت: بیشتر مردم نمی‌دانند شبکه لایتنینگ چقدر بد است، چون توطئه‌ای گسترده و چندساله برای دروغ گفتن درباره تجربه کاربری LN وجود داشته است.

در این رابطه بخوانید‌ : مفهوم علم غیرمتمرکز (DeSci) چیست؟

او مدعی شد بیش از ۸۰ درصد پرداخت‌ها از طریق سرویس‌های امانی لایتنینگ انجام می‌شود و ترویج این سرویس‌ها را کارزاری گسترده برای کلاهبرداری، هم‌سنگ ماجرای ترانوسِ الیزابت هولمز توصیف کرد؛ شرکتی که مدعی ساخت دستگاه آزمایش خون بود و بنیان‌گذارش به جرم کلاهبرداری محکوم شد.

پرداخت‌های لایتنینگ به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که خصوصی باشند؛ بنابراین، تنها با داده‌های عمومی شبکه نمی‌توان سهم سرویس‌های امانی را مشخص کرد. ستورک به درخواست‌های مجله برای اظهارنظر پاسخ نداد.

بااین‌حال، انتقاد تند او موضوعی را دوباره مطرح می‌کند که توسعه‌دهندگان بیت‌کوین سال‌هاست با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند: آیا لایتنینگ استفاده از بیت‌کوین را آسان‌تر کرده، یا جامعه آن‌قدر به پروتکل لایه دوم دل بسته که از کاستی‌هایش چشم‌پوشی می‌کند؟

شبکه لایتنینگ با مشکل کاربری روبه‌روست

شبکه لایتنینگ برای فراهم‌کردن امکان انجام تراکنش‌های بیت‌کوینی سریع‌تر و ارزان‌تر طراحی شد، بی‌آن‌که لازم باشد هر پرداخت جداگانه در بلاک‌چین ثبت شود. اما سازوکارهای زیربنایی آن اغلب برای کاربران و کسب‌وکارها دردسرساز بوده‌اند.

ستورک می‌گوید مردم نمی‌دانند شبکه لایتنینگ چقدر بد است. منبع: پل ستورک

در دنیایی که کاربران سامانه‌های مالی سنتی می‌توانند برای انجام تراکنش کارت بکشند یا روی دکمه‌ای کلیک کنند، کانال‌های پرداخت دست‌وپاگیر لایتنینگ به نقدینگی‌ای وابسته‌اند که باید در مکان و زمان مناسب در دسترس باشد. مسیریابی پرداخت‌ها در شبکه ممکن است با شکست مواجه شود؛ به‌ویژه پرداخت‌های بزرگ‌تری که باید از چند گره عبور کنند.

حتی الکس باسورث، مسئول نقدینگی شبکه لایتنینگ، همین ماه گفت: حقیقت تلخ این است که در ساختاری با حریم خصوصی و ارتباط همتابه‌همتا و غیره، سرعت آن در مقایسه با پرداخت غیرتماسی بسیار پایین است.

افزون بر این، راه‌اندازی یک گره و مدیریت کانال‌ها برای کاربر عادی، که فقط می‌خواهد هزینه خریدهایش را بپردازد و به کارهای روزمره‌اش برسد، بیش از حد فنی و پیچیده است. همین مسئله دلیل برآوردهای بالای استفاده از سرویس‌های امانی است: این سرویس‌ها آسان‌ترند و بهتر کار می‌کنند، اما در عوض کاربر باید به یک واسطه مورداعتماد تکیه کند.

نرخ موفقیت پرداخت‌های روزمره ۹۹٫۷ درصد است

جسی شرادر، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت زیرساخت لایتنینگ آمباس، می‌پذیرد که درک نیازهای نقدینگی در ابتدا چالش‌برانگیز است، اما می‌گوید با ابزارهای کنونی یا خدمات خودکارسازی، حل این مسئله ساده است.

او به مجله می‌گوید: برای پرداخت‌های روزمره در حدود ۱۰۰ دلار، بیشتر کاربران می‌توانند در شبکه اصلی به نرخ اطمینان ۹۹ درصدی برسند. او اضافه می‌کند که شبیه‌سازی‌های آمباس، نرخ موفقیت پرداخت‌های ۱۰۰ دلاری را ۹۹٫۶۶ درصد نشان می‌دهند.

همچنین بخوانید : استیکینگ چیست؟ و چگونه پاداش آن محاسبه میشود؟ (Staking)

حجم تراکنش‌های شبکه لایتنینگ در نوامبر ۲۰۲۵ از یک میلیارد دلار فراتر رفت. منبع: ریور

هرچند این معیار امیدوارکننده است، اما سنجشی تأییدشده و سراسری از تجربه همه کاربران در عمل نیست. همان‌طور که در نوشته‌های ریز تبلیغات می‌گویند: نتیجه شما ممکن است متفاوت باشد.

در گفت‌وگویی در ردیت در آوریل ۲۰۲۶، یک کاربر گفت از پیشرفت فنی شبکه واقعاً تحت‌تأثیر قرار گرفته، اما همچنان درباره فایده آن برای پرداخت‌های روزمره تردید دارد. او گفت: در عمل هنوز فاصله‌ای وجود دارد:

هر کافه، فروشگاه مواد غذایی و پمپ‌بنزینی که واردش می‌شوم، از پایانه‌های ویزا یا مسترکارت استفاده می‌کند. پرداخت غیرتماسی با نزدیک‌کردن کارت، روش رایج است. هیچ‌کس در محل فروش گره لایتنینگ راه‌اندازی نمی‌کند و قرار هم نیست کسی این کار را بکند.

آیا توسعه‌دهندگان مشکل را حل کرده‌اند؟

دنی استگ، مسئول بازاریابی شرکت زیرساخت پرداخت بیت ‌کوین بریز، می‌گوید بخش زیادی از انتقادها درباره تجربه کاربری لایتنینگ دیگر به‌روز نیستند.

او به مجله می‌گوید: این انتقاد در سال ۲۰۲۶ منصفانه نیست، هرچند در گذشته منصفانه بود. سال‌ها هم از توسعه‌دهندگان و هم از کاربران خواسته می‌شد برای دریافت پول، پیچیدگی‌های لایتنینگ مثل کانال‌ها و نقدینگی ورودی را درک کنند.

او می‌گوید شبکه در دو سال گذشته پیشرفت زیادی کرده و زیرساخت‌های جدیدتر بخش زیادی از آن پیچیدگی‌ها را پنهان کرده‌اند. به گفته او، تجربه کاربری غیرامانی حالا با تجربه کاربری امانی قابل‌مقایسه است.

کاربران دیگر لازم نیست کانال‌ها را مدیریت کنند یا گره خودشان را راه‌اندازی کنند؛ توسعه‌دهندگان و ارائه‌دهندگان خدمات می‌توانند بخش زیادی از این کارها را در پس‌زمینه انجام دهند تا کیف پول یا برنامه امکان پرداخت با لایتنینگ را فراهم کند.

روی شفیلد، مدیرعامل بریز، می‌گوید ابزارهای کدنویسی هوش مصنوعی ساخت برنامه‌های مجهز به بیت‌کوین را برای توسعه‌دهندگان آسان‌تر کرده‌اند و شمار درخواست‌های همکاری از سوی شرکای بالقوه به‌سرعت افزایش یافته است.

استگ می‌گوید: به همین دلیل است که هر سه‌ماهه شاهد پیوستن شرکای بیشتری هستیم که بیت‌کوین را به خدماتشان اضافه می‌کنند.

اما افزایش علاقه توسعه‌دهندگان لزوماً به این معنا نیست که افراد بیشتری از لایتنینگ برای پرداخت‌های روزمره استفاده می‌کنند.

آمارها فعالیت را نشان می‌دهند، نه لزوماً موفقیت را

شرکت خدمات مالی ریور در گزارش پذیرش بیت‌کوین در سال ۲۰۲۶ برآورد کرد که لایتنینگ تنها در نوامبر ۲۰۲۵، در ۵٫۲۲ میلیون تراکنش، ۱٫۱۷ میلیارد دلار حجم تراکنش پردازش کرده است.

این رقم چشمگیر به نظر می‌رسد، اما هنوز از اوج ۶٫۶ میلیون تراکنشی شبکه در اوت ۲۰۲۳ کمتر است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تعداد تراکنش‌ها هم‌پای ارزش جابه‌جاشده در شبکه رشد نکرده است.

پردازشگر پرداخت رمزارزی کوین‌گیت گزارش داد که در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، در میان مشتریان خود ۷۸۲٬۴۰۳ سفارش پرداخت‌شده با رمزارز ثبت کرده است؛ افزایشی ۲۱٫۴ درصدی نسبت به سال قبل. لایتنینگ ۹٫۶ درصد از پرداخت‌های بیت‌کوینی پردازش‌شده از طریق این سرویس را به خود اختصاص داده است.

لایتنینگ ۹٫۶ درصد از پرداخت‌های بیت‌کوینی را تشکیل می‌داد. منبع: کوین‌گیت

چه چیزی را می‌توان موفقیت به حساب آورد؟

شرادر می‌گوید از آنجا که تولید آمار پرداخت در سطح شبکه ناممکن است، مگر آن‌که خودتان یکی از طرف‌های تراکنش باشید، ادعای ستورک مبنی بر امانی‌بودن بیش از ۸۰ درصد پرداخت‌های لایتنینگ را نمی‌پذیرد.

به هر کسی که ادعا می‌کند می‌تواند فقط با داده‌های عمومی، سهم ۸۰ درصدی پرداخت‌های امانی را ثابت کند چه به نفع این ادعا و چه بر ضد آن اعتماد ندارم.

استگ می‌گوید این ادعا لایتنینگِ دیروز را توصیف می‌کند؛ زمانی که سرویس‌های امانی تجربه آسان‌تری ارائه می‌دادند و سرویس‌های غیرامانی هنوز به پای آن‌ها نرسیده بودند. (در سال ۲۰۲۳، ریور برآورد کرد که به‌ازای هر کاربر خودامانی، هشت کاربر امانی وجود دارد.) بااین‌حال، بدون داده‌های به‌روز و دقیق، نمی‌توان به پرسش امانی‌بودن پاسخ قطعی داد.

همین احتیاط باید درباره ادعاهای مربوط به پذیرش لایتنینگ بر اساس معیارهایی مانند حجم پرداخت، ظرفیت شبکه یا علاقه توسعه‌دهندگان نیز به کار گرفته شود. هرکدام از این معیارها جنبه متفاوتی را می‌سنجند و هیچ‌کدام به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد استفاده از لایتنینگ چقدر آسان است.

کسب‌وکارها پرداخت‌ها را پردازش می‌کنند و توسعه‌دهندگان راه‌هایی برای پنهان‌کردن پیچیدگی‌های فنی پیدا کرده‌اند، اما پیشرفت فنی با کاربرپسندشدن برای عموم مردم یکی نیست.

شاید انتقاد اصلی این نباشد که لایتنینگ شکست خورده است؛ بلکه این باشد که آیا حامیان آن شواهدی از توانایی‌های شبکه را با آنچه مردم واقعاً در شبکه انجام می‌دهند، یکی می‌گیرند؟