آیا دوران آلت‌ کوین‌های ‌لایه ‌یک‌ به پایان رسیده است؟ امنیت و هزینه‌ها، زنجیره‌های کوچک‌تر را به‌سوی اتریوم می‌برند

بلاک‌چین‌های لایه‌یکِ زیلیکا، گنوسیس و رونین به اکوسیستم اتریوم می‌پیوندند؛ زیرا هزینه‌های مستقل‌ماندن بیشتر شده و مزیت‌های امنیت و نقدشوندگی آن‌قدر وسوسه‌انگیز شده‌اند که نمی‌توان نادیده‌شان گرفت. راه‌اندازی یک بلاک‌چین مستقل همیشه با وعده‌ای مشخص همراه بوده است: کنترل. معماری مستقل لایه‌یک به پروژه‌ها اجازه می‌دهد سرنوشت خود را در دست بگیرند، قواعد اجماع را تعیین کنند، ولیدیتورهای خود را به کار بگیرند و زیرساختی متناسب با کاربرانشان بسازند، بی‌آنکه به شبکه دیگری وابسته باشند. اما قدرت زیاد، مسئولیت زیاد و هزینه‌های قابل‌توجه به همراه دارد.

بلاک‌چین‌ها برای تأمین زیرساختی که امنیتشان را تضمین می‌کند، به تعداد کافی کاربر، توسعه‌دهنده و فعالیت اقتصادی نیاز دارند. برای برخی شبکه‌های کوچک‌تر، سرپا نگه‌داشتن یک اکوسیستم کامل دیگر از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نیست. زیلیکا تازه‌ترین پروژه‌ای است که با این واقعیت روبه‌رو شده است. این پروژه هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد از معماری لایه‌یک خود فاصله بگیرد و به یک لایه‌دوی مبتنی بر اتریوم تبدیل شود:

می‌دانیم که خبر خوبی نیست. نه سال صرف ساخت و اداره لایه‌یک خودمان کردیم. این کار جواب نداد. در این پست آمده است: میزان استفاده هرگز به سطحی نرسید که یک زنجیره مستقل به آن نیاز دارد. تأمین مالی و نقدشوندگی برای لایه‌یک‌های مستقل از بین رفت. هک‌های اخیر نشان دادند تأمین امنیت یک زنجیره به‌تنهایی چقدر هزینه دارد. داده‌ها برای همه روی زنجیره قابل مشاهده‌اند.

در این رابطه بخوانید‌ : پولبک (Pullback) چیست؟ : استفاده از آن در معاملات

زیلیکا تنها نیست

اکوسیستم بلاک‌چینی گنوسیس که از ابتدا هم به اتریوم نزدیک بوده در حال انتقال گنوسیس چین به شبکه‌ای مبتنی بر اتریوم از طریق ابتکار منطقه اقتصادی اتریوم (EEZ) است. شبکه آزمایشی RollupX آن قصد دارد نشان دهد زنجیره‌های مشارکت‌کننده چگونه می‌توانند از تسویه اتریوم و ترکیب‌پذیری هم‌زمان، به‌عنوان رول‌آپ‌های بومی، استفاده کنند.

بلاک‌چین رونین که بر بازی متمرکز است نیز در ماه مه انتقال خود به اتریوم به‌عنوان یک لایه‌دو را تکمیل کرد. با کاهش علاقه به لایه‌یک‌ها و کاهش منابع مالی، آیا شاهد پیوستن هرچه بیشتر زنجیره‌ها به اکوسیستم اتریوم خواهیم بود؟

هزینه‌های مستقل‌ماندن

لایه‌یک‌های مستقل معمولاً باید چند کارکرد اصلی را حفظ کنند؛ از جمله اجرا، اجماع، دسترس‌پذیری داده و تسویه. آن‌ها همچنین باید مشوق‌های توکنیِ مورد استفاده برای ایمن‌سازی شبکه از طریق استیکینگ را تأمین کنند. مکس شنون، تحلیلگر ارشد پژوهش در Bitwise، به مجله می‌گوید: موضوع به سودآوری یک زنجیره برمی‌گردد.

او می‌گوید: لایه‌دوها فقط باید کارکرد اجرا را حفظ کنند و لزوماً به توکن نیاز ندارند؛ همین موضوع آن‌ها را از نظر مالی و عملیاتی به گزینه‌ای جذاب‌تر تبدیل می‌کند. شنون می‌گوید از نظر مالی، پایداری ده پروژه بزرگ‌تر بیشتر است. شبکه‌های لایه‌دوی کوین‌بیس و رابین‌هود طی ۳۶۵ روز گذشته به‌ترتیب ۴۸ و ۵۲ میلیون دلار کارمزد ایجاد کرده‌اند و حاشیه سود هر دو بالاتر از ۹۰ درصد بوده است. هر یک از هشت زنجیره بزرگ بعدی نیز بیش از یک میلیون دلار درآمد سالانه داشته‌اند.

اما از رتبه یازدهم به بعد، مجموع کارمزدهای سالانه کمتر از یک میلیون دلار بوده است. بنابراین ممکن است شبکه‌ای فناوری جاه‌طلبانه و جامعه‌ای وفادار داشته باشد، اما این موارد لزوماً هزینه‌هایش را تأمین نمی‌کنند. اغلب از اتریوم انتقاد می‌شود که بخش زیادی از درآمدش را به لایه‌دوها واگذار می‌کند؛ اما همین ویژگی است که راه‌اندازی پروژه‌ها روی آن را جذاب می‌کند.

بااین‌حال، تبدیل‌شدن به لایه‌دوی اتریوم به‌تنهایی سودآوری یک شبکه را تضمین نمی‌کند. شنون به Optimism، Katana و Linea به‌عنوان نمونه‌هایی از شبکه‌هایی اشاره می‌کند که هزینه‌هایشان از درآمد حاصل از کارمزدها بیشتر است. پروژه‌هایی مانند Blast نیز پیش‌تر ناچار به تعطیلی شده‌اند.

اتریوم به‌مثابه سیاه‌چاله‌ای برای نقدینگی

گنوسیس برای تکمیل انتقال خود، که به‌معنای کنارگذاشتن اجماع مستقلِ مبتنی بر ولیدیتورها و جایگزین‌کردن آن با تسویه اتریوم است، بهار ۲۰۲۷ را هدف‌گذاری کرده است. مارتین کوپلمن، هم‌بنیان‌گذار این پروژه، گفت: دو سال پیش درباره رول‌آپ‌های بومی سخنرانی کردم؛ رول‌آپ‌هایی که واقعاً اتریوم را گسترش می‌دهند، نه اینکه زنجیره‌هایی جداافتاده باشند. او افزود RollupX حتی از چیزی که آن زمان تصور می‌کردم هم فراتر می‌رود.

هدف ابتکار EEZ گنوسیس این است که شبکه‌های جداگانه مبتنی بر اتریوم بتوانند به‌صورت هم‌زمان با یکدیگر تعامل کنند؛ به‌گونه‌ای که یک قرارداد هوشمند در یک شبکه بتواند قرارداد دیگری را فراخوانی کند و پاسخ آن را در همان تراکنش به کار بگیرد، بی‌آنکه به فرایند معمولِ پل‌زدن و انتظار نیاز باشد.

این چشم‌انداز برخی حامیان اتریوم را به‌شدت خوش‌بین کرده است. برای نمونه، طرفدار صعودی اتریوم با نام materkel، EEZ را سیاه‌چاله‌ای بالقوه برای نقدینگی توصیف کرده و گفته است که این طرح می‌تواند به شبکه‌های مشارکت‌کننده امکان دهد از ارزش کل قفل‌شده اتریوم (TVL) بهره ببرند و جایگاه آن را به‌عنوان قطب نقدینگی تقویت کنند.

آیا اثرات شبکه‌ای و افزایش تعامل‌پذیری، زنجیره‌های بیشتری را به مدار اتریوم می‌کشاند؟

تنها اقتصادِ هزینه‌های عملیاتی نیست که این تغییر را توجیه می‌کند. پروژه‌ها همچنین می‌توانند به‌جای ساختن اثرات شبکه‌ای از صفر، از اکوسیستمی جاافتاده از برنامه‌ها و توسعه‌دهندگان بهره ببرند. الکس گلوخوفسکی، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل Matter Labs شرکت پشتیبان لایه‌دوی اتریوم ZKsync می‌گوید انتظار دارد تیم‌های بیشتری از لایه‌یک، زنجیره‌های خود را حفظ کنند و درعین‌حال از اتریوم برای تسویه استفاده کنند.

گلوخوفسکی به مجله می‌گوید: اداره یک لایه‌یک مستقل یعنی هم باید امنیت آن را حفظ کنید و هم چیزی بسازید که مردم بخواهند از آن استفاده کنند. به‌اشتراک‌گذاشتن امنیت اتریوم به یک تیم فرصت بیشتری می‌دهد تا روی کاربرانش تمرکز کند. نیازهای بسیار کمی از کاربران را می‌بینم که به یک لایه‌یک مستقل، به‌جای زنجیره‌ای مبتنی بر اتریوم، احتیاج داشته باشند. بااین‌حال، گلوخوفسکی می‌گوید حاکمیت مستقل و ادغام با اتریوم با هم ناسازگار نیستند؛ زیرا زنجیره‌ها می‌توانند کنترل قواعد و عملیات خود را حفظ کنند و درعین‌حال از تسویه مشترک اتریوم بهره ببرند.

همچنین بخوانید : قرارداد آتی معکوس (Inverse futures contract) چیست؟

او می‌گوید برای برنامه‌هایی که با اطلاعات مالی حساس سروکار دارند، حفظ محیطی خصوصی و تحت کنترل خود پروژه می‌تواند ضروری باشد. تسویه مشترک لزوماً به‌معنای آشکارشدن داده‌های محرمانه تراکنش‌ها نیست. بزرگ‌ترین مانع فعلی این است که همه لایه‌دوها عملاً از یکدیگر و از اتریوم جدا افتاده‌اند. جابه‌جایی میان آن‌ها ممکن است، اما هنوز فرایندی روان نیست و تعامل‌پذیری ضعیف است.

گلوخوفسکی می‌گوید: همین حالا هم شاهد تکه‌تکه‌شدن هستیم و به دشواری اتصال شبکه‌ها در تراکنش‌هایی اشاره می‌کند که حریم خصوصی در آن‌ها مطرح است. او می‌گوید با افزایش شمار برنامه‌هایی که می‌خواهند فعالیت محرمانه را با دسترسی به نقدینگی بلاک‌چین‌های عمومی ترکیب کنند، تعامل‌پذیری میان محیط‌های خصوصی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

آیا هر زنجیره‌ای به اتریوم نیاز دارد؟

شنون هشدار می‌دهد که نباید بازار را در حال ادغام ساده و مستقیم حول اتریوم توصیف کرد. او می‌گوید برخی مؤسسات بزرگ در حال راه‌اندازی شبکه‌های لایه‌دو هستند؛ از جمله کوین‌بیس و رابین‌هود. اما برخی دیگر همچنان ساخت لایه‌یک‌های مستقل را انتخاب می‌کنند؛ مانند Arc متعلق به Circle، شبکه Tempo متعلق به Stripe یا بلاک‌چین اختصاصی قراردادهای آتی دائمی Hyperliquid. او می‌گوید: بنابراین هنوز نمی‌توان درباره بحث لایه‌یک در برابر لایه‌دو به نتیجه روشنی رسید.

جمع‌بندی

کوچ زیلیکا، گنوسیس و رونین نشان می‌دهد اداره یک لایه‌یک مستقل برای شبکه‌های کوچک‌تر هر روز پرهزینه‌تر و دشوارتر می‌شود. استفاده از اتریوم می‌تواند دسترسی به امنیت، نقدینگی و اکوسیستم آماده‌تری از کاربران و توسعه‌دهندگان را فراهم کند؛ اما لایه‌دو شدن به‌تنهایی موفقیت یا سودآوری را تضمین نمی‌کند و پراکندگی میان شبکه‌ها همچنان مانعی جدی است.

بنابراین نمی‌توان گفت دوران لایه‌یک‌های جایگزین به پایان رسیده است. احتمالاً زنجیره‌های بیشتری که مزیت روشنی در مستقل‌بودن ندارند به اتریوم نزدیک می‌شوند، درحالی‌که پروژه‌هایی با نیازهای خاص، مانند کنترل بیشتر یا کاربردهای تخصصی، همچنان لایه‌یک مستقل را انتخاب خواهند کرد. رقابت آینده بیش از آنکه انتخابی ساده میان لایه‌یک و لایه‌دو باشد، به این بستگی دارد که هر شبکه کدام مدل را برای کاربران و اقتصاد خود پایدارتر می‌بیند.