پروتکل zkAPI اتریوم به کاربران اجازه می‌دهد با پرداخت USDC و استفاده از اثبات رمزنگاری‌شده، هزینه سرویس‌های هوش مصنوعی را بدون افشای هویت خود پرداخت کنند. به‌گونه‌ای که هیچ نهاد واحدی هم‌زمان از هویت کاربر و محتوای درخواست او مطلع نمی‌شود.

نکات کلیدی

• بنیاد اتریوم و Open Anonymity Project در تاریخ ۱ اکتبر از راه‌اندازی zkAPI روی شبکه اصلی اتریوم خبر دادند. این سیستم به کاربران اجازه می‌دهد با پرداخت USDC و استفاده از اثبات‌ دانش صفر، کلیدهای API کوتاه‌مدت و دارای سقف مصرف دریافت کنند.
  طراحی این پروژه از یک پیشنهاد پژوهشی منتشرشده در فوریه ۲۰۲۶ توسط Davide Crapis، مدیر تیم dAI بنیاد اتریوم، و Vitalik Buterin نشأت گرفته است.
  مخزن کد این پروژه، پروتکل را آزمایشی معرفی می‌کند و مستندات آن نشان می‌دهد که OpenRouter ارائه‌دهنده خدمات هوش مصنوعی پشت این کلیدهاست.
  بنیاد اتریوم zkAPI را روی شبکه اصلی اتریوم فعال کرده است؛ سیستمی که طبق اعلام این بنیاد، به کاربران اجازه می‌دهد هزینه خدمات هوش مصنوعی را پرداخت کنند، بدون اینکه هویت آن‌ها فاش شود.

بنیاد اتریوم درباره اهمیت حفظ حریم خصوصی در تعامل با مدل‌های هوش مصنوعی گفته است:

«پرامپت‌ها شخصی هستند. مردم درباره سلامت، مسائل مالی و دغدغه‌های خود از مدل‌های هوش مصنوعی سؤال می‌کنند. در مدل فعلی، استفاده از هوش مصنوعی به معنای سپردن یک رونوشت زنده از افکار شما به نهادی است که رابطه مالی شما را مدیریت می‌کند.»

در این رابطه بخوانید‌ : پلتفرم و ارز دیجیتال بوتو چیست؟ | تحول هنر یا تخریب آن

بنیاد اتریوم در ادامه توضیح داد:

«zkAPI پرداخت را از هویت جدا می‌کند. شما اعتبار خود (ETH، USDC و غیره) را در یک قرارداد خزانه روی اتریوم و طی یک تراکنش معمولی واریز می‌کنید. از آن لحظه به بعد، موجودی شما به‌صورت یک یادداشت خصوصی وجود دارد؛ چیزی شبیه پول نقد دیجیتال که فقط خودتان می‌توانید خرج کنید و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را به تراکنش واریز اولیه مرتبط کند.»

این پروژه با همکاری Open Anonymity Project ساخته شده است. هم‌زمان با راه‌اندازی zkAPI، سرویس OA Chat نیز معرفی شده؛ یک چت‌بات خصوصی مبتنی بر مرورگر که نیازی به نصب نرم‌افزار ندارد. کد این پروژه نیز به‌صورت متن‌باز در GitHub منتشر شده است.

چرا حفظ حریم خصوصی در استفاده از هوش مصنوعی اهمیت دارد؟

نگرانی درباره حریم خصوصی در حوزه هوش مصنوعی صرفاً یک موضوع نظری نیست. در ماه مه ۲۰۲۵، یک دادگاه فدرال به OpenAI دستور داد لاگ‌های خروجی خود، از جمله گفت‌وگوهایی را که کاربران حذف کرده بودند، در جریان یک پرونده حقوقی مربوط به کپی‌رایت که توسط The New York Times و چند ناشر دیگر مطرح شده بود، حفظ کند.

طبق ساختار zkAPI، هر بار که کاربر می‌خواهد سؤالی از یک مدل هوش مصنوعی بپرسد، نرم‌افزار روی دستگاه او یک اثبات دانش صفر (Zero-Knowledge Proof) ایجاد می‌کند؛ نوعی رسید ریاضی که می‌تواند یک واقعیت را بدون افشای جزئیات پشت آن اثبات کند.

این اثبات نشان می‌دهد که کاربر موجودی کافی برای پرداخت دارد و قبلاً همان اعتبار را خرج نکرده است.

سرور پس از بررسی این اثبات، یک کلید API موقت در اختیار کاربر قرار می‌دهد. این کلید در واقع مانند یک رمز عبور عمل می‌کند و به نرم‌افزار اجازه می‌دهد با یک سرویس هوش مصنوعی ارتباط برقرار کند. این کلید دارای سقف دلاری مشخص است و تنها تا زمانی که در حافظه دستگاه کاربر وجود دارد، معتبر خواهد بود.

در مرحله بعد، درخواست‌های کاربر با استفاده از همین کلید به ارائه‌دهنده هوش مصنوعی ارسال می‌شوند و اطلاعات دیگری همراه آن‌ها نیست؛ نه نام کاربر و نه اطلاعات پرداخت او.

پس از منقضی شدن کلید، ارائه‌دهنده یک رسید استفاده امضاشده صادر می‌کند و کاربر تنها به اندازه میزان واقعی استفاده خود هزینه می‌پردازد، نه بر اساس سقف تعیین‌شده برای کلید.

به این ترتیب:

• ارائه‌دهنده هوش مصنوعی می‌بیند کاربر چه چیزی پرسیده است.
  لایه پرداخت می‌بیند کاربر چه مقدار هزینه کرده است.
  اما هیچ‌کدام نمی‌توانند این دو اطلاعات را به یکدیگر مرتبط کنند.

zkAPI چگونه با OpenRouter کار می‌کند؟

مستندات پروژه، کلیدهای کوتاه‌مدتی را معرفی می‌کند که با OpenRouter کار می‌کنند؛ سرویسی که امکان دسترسی به صدها مدل هوش مصنوعی را از طریق یک اتصال واحد فراهم می‌کند.

همچنین بخوانید : شبکه سلر چیست؟ معرفی کامل Celer Network و ارز CELR

هر اپلیکیشنی که از فرمت OpenAI پشتیبانی کند، می‌تواند با اتصال به یک آدرس محلی از این سیستم استفاده کند.

ایده zkAPI از کجا آمد؟

ایده اصلی این سیستم به پیشنهادی بازمی‌گردد که Davide Crapis و Vitalik Buterin در ماه فوریه در پلتفرم Ethereum Research منتشر کردند.

Crapis مدیریت تیم dAI بنیاد اتریوم را بر عهده دارد؛ تیمی که هدف آن تبدیل اتریوم به لایه اصلی تسویه و هماهنگی برای سیستم‌های هوش مصنوعی است.

Crapis پیش از این نیز اتریوم را به‌عنوان زیرساختی برای ایجنت‌های نرم‌افزاری (AI Agents) مطرح کرده بود.

در ماه اوت ۲۰۲۵، Crapis و Marco De Rossi استاندارد ERC-8004 را پیشنهاد کردند؛ مجموعه‌ای از قوانین مشترک که به عامل‌های مستقل هوش مصنوعی اجازه می‌دهد یکدیگر را پیدا کنند، هویتشان را تأیید کنند و با یکدیگر تراکنش انجام دهند.

Crapis پیش‌بینی کرده بود که طی سه تا پنج سال آینده، بخش عمده‌ای از ترافیک اتریوم توسط ماشین‌ها ایجاد خواهد شد.

ایده ویتالیک برای ترکیب اتریوم و هوش مصنوعی

بوترین در ۱۰ فوریه نقشه راهی برای ترکیب اتریوم و هوش مصنوعی ارائه کرد که در آن، پرداخت‌های دانش صفر برای استفاده خصوصی از APIها نیز جای داشت.

در ماه آوریل، او مسیر دیگری را نیز معرفی کرد: اجرای یک مدل هوش مصنوعی متن‌باز به‌صورت محلی روی کارت گرافیک Nvidia 5090 شخصی، به جای ارسال اطلاعات شخصی و روزمره به سرویس‌های ابری.

مدل‌های محلی باعث می‌شوند داده‌های کاربر روی دستگاه خودش باقی بمانند. در مقابل، zkAPI برای شرایطی طراحی شده که پرامپت‌های کاربر همچنان باید به سرورهای متعلق به دیگران ارسال شوند.

آیا zkAPI فقط برای هوش مصنوعی کاربرد دارد؟

همین زیرساخت می‌تواند برای سرویس‌های دیگری که بر اساس میزان استفاده هزینه دریافت می‌کنند نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ از جمله:

• درخواست داده‌های بلاکچینی
  تولید تصویر و ویدئو
  سرویس‌های VPN
  پرداخت بین ماشین‌ها و سیستم‌های خودکار

برای ادغام مستقیم این سرویس‌ها با zkAPI، ارائه‌دهندگان باید به جای یک کلید API معمولی، اثبات رمزنگاری‌شده را بپذیرند و رسیدهای استفاده امضاشده را تسویه کنند.

zkAPI هنوز یک پروژه آزمایشی است

با وجود قابلیت‌های حریم خصوصی این سیستم، یک نکته مهم در مورد وضعیت فعلی آن وجود دارد.

مخزن رسمی پروژه همچنان zkAPI را یک پروتکل آزمایشی معرفی می‌کند و در آن هیچ ممیزی رسمی برای پروتکل ذکر نشده است.

بنابراین، zkAPI در حال حاضر بیشتر به‌عنوان یک زیرساخت نوظهور برای پرداخت‌های خصوصی و استفاده از سرویس‌های مبتنی بر API مطرح است. باید دید در ادامه، پذیرش آن توسط کیف پول‌ها، اپلیکیشن‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات تا چه اندازه گسترش پیدا می‌کند.

خلاصه خبر

اتریوم با راه‌اندازی zkAPI روی شبکه اصلی، امکان پرداخت خصوصی برای استفاده از سرویس‌های هوش مصنوعی را فراهم کرده است. کاربران می‌توانند با USDC یا دارایی‌های دیگر اعتبار خود را به شبکه اتریوم واریز کنند و با استفاده از اثبات‌ دانش صفر، کلیدهای API موقت دریافت کنند. بدون اینکه هویت و اطلاعات پرداخت آن‌ها در اختیار ارائه‌دهنده هوش مصنوعی قرار بگیرد.

در این مدل، ارائه‌دهنده هوش مصنوعی محتوای درخواست را می‌بیند، اما اطلاعات پرداخت کاربر را ندارد و لایه پرداخت نیز از محتوای درخواست‌ها مطلع نمی‌شود. این سیستم در حال حاضر با OpenRouter کار می‌کند و می‌تواند در آینده برای سرویس‌هایی مانند داده‌های بلاکچینی، تولید تصویر و ویدئو، VPN و پرداخت بین ماشین‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.

ترجمه شده توسط مجله خبری نیپوتو